Βυζαντινά εργαλεία καλλωπισμού και κοσμήματα εντοπίστηκαν σε γυναικείες ταφές Αβάρων ηλικίας 1.400 ετών

Ασημένια ενώτια διακοσμημένα με ένθετα από κυανό γυαλί, τα οποία εντοπίστηκαν σε γυναικείο τάφο αβαρικής καταγωγής, ηλικίας 1.400 ετών, στο ...

Ασημένια ενώτια διακοσμημένα με ένθετα από κυανό γυαλί, τα οποία εντοπίστηκαν σε γυναικείο τάφο αβαρικής καταγωγής, ηλικίας 1.400 ετών, στο στρατιωτικό αεροδρόμιο του Κέτσκεμετ (Kecskemét) στην Ουγγαρία. [Credit: Kiss Béla / Μουσείο Katona József]

Αρχαιολόγοι που πραγματοποιούν ανασκαφές σε στρατιωτικό αεροδρόμιο στην Ουγγαρία έφεραν στο φως τάφους Αβάρων ηλικίας 1.400 ετών, οι οποίοι περιείχαν ένα ασυνήθιστο σύνολο προσωπικών αντικειμένων, μεταξύ των οποίων βυζαντινά εργαλεία καλλωπισμού, περίτεχνα ασημένια ενώτια, διακοσμημένες οστέινες θήκες και αντικείμενα που σχετίζονται με την παραγωγή υφαντών.

Οι εννέα τάφοι χρονολογούνται στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα και αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια χωματουργικών εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο κατασκευαστικών έργων στο στρατιωτικό αεροδρόμιο του Kecskemét. Ομάδα του Μουσείου Katona József, υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Fazekas András Kristóf, διενήργησε την ανασκαφή στις αρχές του καλοκαιριού του 2026. Πέντε τάφοι ανήκαν σε γυναίκες και δύο σε άνδρες, ενώ οι διαταράξεις που είχαν υποστεί οι υπόλοιποι δύο τάφοι δεν επέτρεψαν στους αρχαιολόγους να προσδιορίσουν το φύλο των νεκρών.

Παρότι οι ταφές Αβάρων πολεμιστών είναι ευρέως γνωστές σε ολόκληρη την Ουγγαρία, οι γυναικείες ταφές παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα κοσμήματα, τα αντικείμενα προσωπικής περιποίησης και τα καθημερινά εργαλεία τους προσφέρουν πολύτιμα στοιχεία για δραστηριότητες που σπάνια καταγράφονται στις γραπτές πηγές της εποχής.

Χάλκινη κουταλοειδής λαβίδα με διάτρητη επιφάνεια και σπάτουλες βυζαντινού τύπου, που εντοπίστηκαν σε τάφο γυναίκας αβαρικής καταγωγής ηλικίας 1.400 ετών στην Ουγγαρία. Τα χάλκινα εργαλεία καλλωπισμού, μεταξύ των οποίων διάτρητη κουτάλα και σπάτουλες, αποκαλύφθηκαν σε γυναικεία ταφή του 7ου αιώνα στο στρατιωτικό αεροδρόμιο του Κέτσκεμετ.
 [Credit: Kiss Béla / Μουσείο Katona József]

Βυζαντινά εργαλεία καλλωπισμού και αινιγματικές οστέινες θήκες

Ένα από τα πλέον αξιοσημείωτα ευρήματα προήλθε από τον Τάφο 4, όπου οι αρχαιολόγοι ανέσκαψαν μια χάλκινη διάτρητη κουτάλα και αρκετές σπάτουλες, τις οποίες το μουσείο αναγνώρισε ως εργαλεία καλλωπισμού βυζαντινού τύπου. Τα εργαλεία ενδέχεται να χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή κρεμών, σκονών και άλλων καλλυντικών μειγμάτων, γεγονός που υποδηλώνει ότι η προσωπική περιποίηση αποτελούσε μέρος της καθημερινής ζωής των γυναικών της αβαρικής κοινωνίας.

Στον ίδιο τάφο βρέθηκε ένα περίτεχνο ζεύγος ασημένιων ενωτίων, διακοσμημένων με ένθετα από κυανό γυαλί. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν επίσης πολύχρωμες χάντρες συγκεντρωμένες γύρω από την περιοχή της λεκάνης της νεκρής, γεγονός που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να φυλάσσονταν σε μικρό πουγκί, το οποίο έχει πλέον αποσυντεθεί. Σε τάφο άλλης γυναίκας διατηρήθηκαν χάντρες από υαλόμαζα κοντά στον λαιμό, οι οποίες φαίνεται ότι ανήκαν σε περιδέραιο.

Από τους Τάφους 3 και 9 προήλθαν εξίσου ενδιαφέροντα αντικείμενα: διακοσμημένες οστέινες θήκες με χαρακτηριστικά μοτίβα από κύκλους και στιγμές. Τέτοιου είδους θήκες συνδέονται ιδιαίτερα με την περιοχή μεταξύ των ποταμών Δούναβη και Τίσα, ωστόσο η ακριβής χρήση τους παραμένει αδιευκρίνιστη. Το μουσείο εκτιμά ότι ενδέχεται να περιείχαν καλλυντικά, αν και το αρχικό τους περιεχόμενο παραμένει άγνωστο και απαιτείται περαιτέρω επιστημονική ανάλυση για την ταυτοποίησή του.

Συνολικά, τα ευρήματα αποκαλύπτουν μια περισσότερο προσωπική όψη της ζωής των Αβάρων, η οποία διαφοροποιείται από την εικόνα που συνδέεται συνήθως με αυτή την κοινωνία του πρώιμου Μεσαίωνα, δηλαδή τα όπλα και τον ιππικό εξοπλισμό. Παράλληλα, υποδηλώνουν πολιτισμικές επαφές που εκτείνονταν πέρα από την άμεση γεωγραφική περιοχή, ιδιαίτερα μέσω της παρουσίας εργαλείων βυζαντινού τύπου.

Ανασκαφή γυναικείας ταφής αβαρικής καταγωγής του 7ου αιώνα στο στρατιωτικό αεροδρόμιο του Κέτσκεμετ στην Ουγγαρία. Στην ταφή διακρίνονται τα σκελετικά κατάλοιπα και ορισμένα προσωπικά αντικείμενα, μεταξύ των οποίων πιθανά εργαλεία καλλωπισμού, τα οποία διατηρούνται ακόμη στις αρχικές τους θέσεις. [Credit: Fazekas András Kristóf / Μουσείο Katona József]

Τα σφονδύλια και οι καθημερινές δραστηριότητες των γυναικών

Και στους πέντε γυναικείους τάφους εντοπίστηκαν πήλινα σφονδύλια, μικρά βάρη που προσαρμόζονταν στις ατράκτους και διευκόλυναν τη μετατροπή του μαλλιού ή φυτικών ινών σε νήμα. Η σταθερή παρουσία τους είναι αξιοσημείωτη, ιδίως σε συνδυασμό με τα πιο περίτεχνα κοσμήματα και τα προσωπικά αντικείμενα που βρέθηκαν σε ορισμένες ταφές.

Η νηματοποίηση αποτελούσε συνήθη δραστηριότητα στα νοικοκυριά των Αβάρων, ενώ σφονδύλια έχουν εντοπιστεί σε πολλά άλλα νεκροταφεία της ίδιας περιόδου. Η παρουσία τους και στους πέντε γυναικείους τάφους υποδηλώνει τη σημασία της παραγωγής υφαντικών νημάτων για την κοινότητα, αν και δεν αποκλείεται τα αντικείμενα να είχαν και συμβολική σημασία στο πλαίσιο των ταφικών εθίμων.

Το μουσείο κατέγραψε επίσης σιδερένια μαχαίρια ανάμεσα στα κτερίσματα των γυναικείων τάφων. Σε συνδυασμό με τα σφονδύλια, αυτά τα σχετικά κοινά αντικείμενα προσφέρουν ένα χρήσιμο αντίβαρο στα ασημένια κοσμήματα και στις πιθανές θήκες καλλυντικών, καταδεικνύοντας πώς οι ταφικές πρακτικές μπορούσαν να συνδυάζουν πρακτικά αντικείμενα καθημερινής χρήσης με αντικείμενα προσωπικής σημασίας.

Πήλινα σφονδύλια για την παραγωγή νημάτων, τα οποία ανακαλύφθηκαν σε γυναικείες ταφές Αβάρων του 7ου αιώνα στην Ουγγαρία. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν αυτά τα εργαλεία νηματοποίησης και στους πέντε γυναικείους τάφους του στρατιωτικού αεροδρομίου του Κέτσκεμετ.
[Credit: Béla Kiss / Μουσείο Katona József]

Οι Άβαροι και η άφιξή τους στην Ουγγαρία

Οι Άβαροι εισήλθαν στη Λεκάνη των Καρπαθίων γύρω στο 567–568 μ.Χ., ιδρύοντας ένα ισχυρό χανάτο (ή χαγανάτο), το οποίο κυριάρχησε σε μεγάλο μέρος της περιοχής για σχεδόν 250 χρόνια. Η άφιξή τους αναδιαμόρφωσε τον πολιτικό χάρτη της Κεντρικής Ευρώπης, φέρνοντας υπό την αβαρική εξουσία κοινότητες με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο.

Η αβαρική ελίτ διατηρούσε δεσμούς με τις ευρασιατικές στέπες, ενώ οι οικισμοί και τα ταφικά έθιμα των Αβάρων αντανακλούσαν επίσης τις επαφές τους με γειτονικούς ευρωπαϊκούς πληθυσμούς και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Οι σχέσεις με το Βυζάντιο εναλλάσσονταν μεταξύ πολεμικών συγκρούσεων, διπλωματικών επαφών και διακίνησης πολύτιμων αγαθών, συμβάλλοντας στην ερμηνεία των ποικίλων πολιτισμικών επιρροών που διακρίνονται στα αρχαιολογικά ευρήματα των Αβάρων.

Στις αρχές του 9ου αιώνα, το Αβαρικό Χαγανάτο είχε χάσει την πολιτική του κυριαρχία, έπειτα από τις στρατιωτικές εκστρατείες των Φράγκων και άλλες περιφερειακές εξελίξεις. Νεκροταφεία όπως εκείνο του Kecskemét διασώζουν στοιχεία για τις κοινότητες που έζησαν υπό την εξουσία του, φωτίζοντας πτυχές της καθημερινής ζωής τις οποίες οι σύγχρονες με τα γεγονότα ιστορικές πηγές σπάνια περιγράφουν.

Θραύσματα διακοσμημένης οστέινης θήκης με μοτίβα κύκλων και στιγμών, τα οποία ανακαλύφθηκαν σε γυναικείο τάφο του 7ου αιώνα. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι τέτοιου είδους θήκες ενδέχεται να περιείχαν καλλυντικά, αν και η αρχική χρήση τους παραμένει αβέβαιη. [Credit: Béla Kiss / Μουσείο Katona József]

Πολεμιστές και προσφορές στους νεκρούς

Στο νεκροταφείο εντοπίστηκαν επίσης δύο ανδρικές ταφές με όπλα και διακοσμητικά εξαρτήματα ζωνών. Ο Τάφος 7 περιείχε τα κατάλοιπα πολεμιστή, ο οποίος είχε ταφεί μαζί με εξαρτήματα σύνθετου τόξου, δύο σιδερένιες αιχμές βελών με τρεις πτέρυγες, εξαρτήματα φαρέτρας και πρόσθετα σιδερένια όπλα. Από τον Τάφο 8 οι αρχαιολόγοι ανέσκαψαν επιπλέον αιχμές βελών και μαχαίρια, τα οποία φωτίζουν τον στρατιωτικό εξοπλισμό της πρώιμης αβαρικής περιόδου.

Οι ταφικές πρακτικές δεν περιορίζονταν στα όπλα και στα προσωπικά αντικείμενα. Σε έξι τάφους, οι ανασκαφείς εντόπισαν ζωικά κατάλοιπα, τα οποία πιθανότατα αντιπροσώπευαν τροφικές προσφορές για τους νεκρούς. Και στις πέντε γυναικείες ταφές βρέθηκαν οστά πτηνών, ενώ σε έναν ανδρικό τάφο εντοπίστηκαν κατάλοιπα θηλαστικού. Τα ευρήματα αυτά προσφέρουν ενδείξεις για τις ταφικές παραδόσεις, αν και πολλές πτυχές των θρησκευτικών πεποιθήσεων των Αβάρων εξακολουθούν να παραμένουν ανεπαρκώς κατανοητές.

Οι τάφοι διατηρήθηκαν σε αξιοσημείωτα μικρό βάθος από τη σύγχρονη επιφάνεια του εδάφους. Σύμφωνα με το μουσείο, οι εργασίες διαμόρφωσης και ισοπέδωσης του εδάφους για την κατασκευή του αεροδρομίου, μεταξύ 1935 και 1937, πιθανότατα κατέστρεψαν και άλλες ταφές.

Οι εννέα τάφοι που διασώθηκαν έχουν πλέον μεταφερθεί στο Μουσείο Katona József, όπου η περαιτέρω επιστημονική εξέταση και η ανάλυση των ευρημάτων αναμένεται να βοηθήσουν τους ερευνητές να αποκομίσουν περισσότερες πληροφορίες για τους νεκρούς και τα προσωπικά τους αντικείμενα.

Πηγή: ArkeoNews