Η κεφαλή του Μακεδόνα βασιλιά. Από τη Ρώμη στη Νέα Υόρκη, στο Κάιρο, στην Ντόχα και στο Λονδίνο, η μαρμάρινη κεφαλή του μακεδόνα στρατηλάτη ...
 |
| Η κεφαλή του Μακεδόνα βασιλιά. |
Από τη Ρώμη στη Νέα Υόρκη, στο Κάιρο, στην Ντόχα και στο Λονδίνο, η μαρμάρινη κεφαλή του μακεδόνα στρατηλάτη διένυσε μια διαδρομή σχεδόν ενός αιώνα. Ενας αρχαιολογικός θησαυρός που χάθηκε, πέρασε από χέρια συλλεκτών και εμπόρων τέχνης και τελικά επέστρεψε στην πατρίδα του.
Για σχεδόν εκατό χρόνια η κεφαλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου ταξίδευε σιωπηλά. Δεν βρισκόταν σε μουσείο, ούτε σε μια αίθουσα αρχαιολογικής μελέτης. Περνούσε από χέρια συλλεκτών, εμπόρων τέχνης και ανθρώπων που συχνά δεν γνώριζαν —ή δεν ήθελαν να γνωρίζουν— την πραγματική της προέλευση.
Ηταν ένα μαρμάρινο πρόσωπο που είχε ανακαλυφθεί στη Ρώμη και κατέληξε να περιπλανηθεί σε Νέα Υόρκη, Κάιρο, Ντόχα, Λονδίνο και Μάαστριχτ. Η οδύσσειά του ολοκληρώθηκε τελικά τον Απρίλιο του 2026, όταν επέστρεψε στην Ιταλία μαζί με ακόμη 336 αρχαιολογικά αντικείμενα που είχαν κλαπεί και εντοπιστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η υπόθεση, που απασχόλησε τη Repubblica, ήταν αποτέλεσμα μιας πολυετούς έρευνας των ιταλών καραμπινιέρων που εδικεύονται στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και των αμερικανικών αρχών. Τώρα η κεφαλή ετοιμάζεται να επιστρέψει στο μουσείο του Ρωμαϊκού Φόρουμ, τον χώρο όπου θα έπρεπε να βρίσκεται από την αρχή.
Η αρχή της εξαφάνισης
Η ιστορία ξεκινά στις αρχές του 20ού αιώνα. Μεταξύ 1909 και 1910, κατά τη διάρκεια ανασκαφών στη Βασιλική Αιμιλία, στο Ρωμαϊκό Φόρουμ, οι αρχαιολόγοι φέρνουν στο φως μια μαρμάρινη κεφαλή που χρονολογείται στον 1ο αιώνα μ.Χ.
Το έργο καταγράφεται, φωτογραφίζεται και εντάσσεται σε μια ομάδα γλυπτών που κοσμούσαν το μνημείο. Όμως κάποια στιγμή, πριν από το 1960, εξαφανίζεται.
Κανείς δεν ξέρει ακριβώς πότε κλάπηκε. Όταν οι αρχαιολόγοι διαπιστώνουν ότι λείπει, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν κλοπή. Έτσι το αντικείμενο καταγράφεται απλώς ως «χαμένο».
Αυτή η λεπτομέρεια αποδείχθηκε καθοριστική. Για χρόνια η κεφαλή δεν αναζητούνταν ως κλεμμένο έργο τέχνης, γεγονός που της επέτρεψε να περάσει ευκολότερα στη διεθνή αγορά αρχαιοτήτων.
«Ένα κλεμμένο έργο τέχνης μοιάζει με έναν φυγά», εξηγούν οι ιταλοί ερευνητές. «Παραμένει κρυμμένο μέχρι μια στιγμή τύχης ή μια νέα πληροφορία να αλλάξει την πορεία της έρευνας».
Αυτό ακριβώς συνέβη και με την κεφαλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Από τη Ρώμη στη Νέα Υόρκη
Το πρώτο σημαντικό ίχνος εμφανίζεται το 1974. Η κεφαλή βρίσκεται σε δημοπρασία του οίκου Sotheby’s στη Νέα Υόρκη, μέσα από τη συλλογή του αρμενικής καταγωγής εμπόρου τέχνης Χαγκόπ Κεβορκιάν.
Παρουσιάζεται χωρίς σαφή στοιχεία προέλευσης και πωλείται μόλις για 650 δολάρια σε μια εταιρεία που αργότερα αποδείχθηκε ότι ήταν εικονική. Το μαρμάρινο πρόσωπο, όμως, δεν έχει τελειώσει το ταξίδι του.
Για σχεδόν σαράντα χρόνια εξαφανίζεται ξανά. Μέχρι το 2011, όταν εμφανίζεται εκ νέου σε δημοπρασία του οίκου Sotheby’s στη Νέα Υόρκη.
Αυτή τη φορά η ιστορία του είναι διαφορετική. Ο πωλητής, ο βρετανός ερευνητής και έμπορος αρχαιοτήτων Μάρτιν Μίλερ, υποστηρίζει ότι το είχε κληρονομήσει από τον μέντορά του, τον έλληνα αρχαιολόγο Νικόλαο Οικονομίδη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο αρχαιολόγος είχε αγοράσει την κεφαλή στο Κάιρο τη δεκαετία του 1980 και στη συνέχεια την είχε μεταφέρει στο Σικάγο.
Το πέρασμα από την Ντόχα
Το επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας μεταφέρει την κεφαλή στη Μέση Ανατολή. Το έργο πωλείται για 92.000 δολάρια σε Καταρινό συλλέκτη και για έξι χρόνια παραμένει στη Ντόχα.
Το 2017 εμφανίζεται στο Λονδίνο, σε έκθεση της Classical Galleries Limited, μέσω του Ιδρύματος Αλί Αλ Θάνι, που συνδέεται με έναν από τους σημαντικότερους συλλέκτες τέχνης του Κατάρ.
Εκεί, πάνω στο βάθρο του, ανάμεσα σε επισκέπτες και ειδικούς, τραβάει την προσοχή του γκαλερίστα Άλαν Σαφάνι από τη Νέα Υόρκη.
Κάτι όμως τον προβληματίζει. Κάνει ελέγχους στις βάσεις δεδομένων κλεμμένων έργων τέχνης, αλλά δεν βρίσκει καμία αναφορά. Οι έρευνες αργότερα θα δείξουν ότι αγόρασε το έργο χωρίς να γνωρίζει την πραγματική του προέλευση.
Το αποκτά έναντι 152.000 δολαρίων και σχεδιάζει να το μεταπωλήσει.
Η στιγμή της αποκάλυψης
Το 2018 η κεφαλή ετοιμάζεται για την τελευταία της εμφάνιση στην αγορά τέχνης: τη μεγάλη έκθεση του Μάαστριχτ. Όμως αυτή τη φορά κάποιος την αναγνωρίζει. Η Πατρίτσια Φορτίνι, τότε διευθύντρια του αρχαιολογικού χώρου του Ρωμαϊκού Φόρουμ, βλέπει την καταχώριση στο διαδίκτυο και καταλαβαίνει αμέσως ότι πρόκειται για το έργο που αναζητούσαν επί χρόνια.
Η καταγγελία οδηγεί σε κινητοποίηση των ιταλικών αρχών. Η εισαγγελία της Νέας Υόρκης κατάσχει την κεφαλή από τη γκαλερί του Σαφάνι και ξεκινά μια νέα μάχη: αυτή τη φορά όχι για την αγορά της, αλλά για την επιστροφή της.
Επειτα από επτά χρόνια νομικών διαδικασιών, το μαρμάρινο πρόσωπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου κάνει το τελευταίο του ταξίδι. Οχι προς έναν ακόμη συλλέκτη. Αλλά προς το σπίτι του.
Η επιστροφή της κεφαλής στο Ρωμαϊκό Φόρουμ δεν είναι μόνο η κατάληξη μιας μεγάλης έρευνας αρχαιοκαπηλίας. Είναι μια υπενθύμιση ότι τα έργα τέχνης μπορούν να χαθούν για δεκαετίες, όμως η ιστορία τους αφήνει πάντα ίχνη. Και κάποια στιγμή, αν οι σωστές ερωτήσεις τεθούν, μπορούν να επιστρέψουν εκεί όπου γεννήθηκαν.
Πηγή: Protagon
Δεν υπάρχουν σχόλια