Ένα ψηφιδωτό 84 τ.μ. έφερε στο φως έναν άγνωστο ρωμαϊκό οικισμό στην ανατολική Τουρκία

Η αρχαιολογική έρευνα ξεκίνησε αφού ένας ντόπιος αγρότης εντόπισε υπολείμματα ψηφιδωτού ενώ φύτευε δενδρύλλια στο χωράφι του και ανέφερε την...

Η αρχαιολογική έρευνα ξεκίνησε αφού ένας ντόπιος αγρότης εντόπισε υπολείμματα ψηφιδωτού ενώ φύτευε δενδρύλλια στο χωράφι του και ανέφερε την ανακάλυψη στη Διεύθυνση του Μουσείου του Elazığ. [Credit: İHA]

Αυτό που ξεκίνησε με την ανακάλυψη ενός ψηφιδωτού από έναν αγρότη ενώ φύτευε δέντρα στο χωράφι του, εξελίχθηκε σε ανασκαφή ενός πολύ μεγαλύτερου ρωμαϊκού και πρώιμου βυζαντινού οικισμού στην ανατολική Τουρκία.

Οι αρχαιολόγοι που εργάζονται στο χωριό Salkaya του Elazığ έχουν αποκαλύψει πολύ περισσότερα από το ψηφιδωτό των 84 τετραγωνικών μέτρων που αρχικά τράβηξε την προσοχή στον χώρο. Οι ανασκαφές έχουν πλέον αποκαλύψει κτίρια επαύλεων, ένα συγκρότημα λουτρών, μια αποθήκη σιτηρών, μια εκκλησία ή παρεκκλήσι, καθώς και τον τάφο ενός παιδιού κοντά στο θρησκευτικό κτίριο.

Ο αυξανόμενος αριθμός των κτιριακών συγκροτημάτων έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαιολόγοι ερμηνεύουν τη Salkaya. Αντί να αποτελεί μια απομονωμένη διακοσμημένη κατοικία, η τοποθεσία φαίνεται πλέον να αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου οικισμού που κατοικήθηκε κατά την Ύστερη Ρωμαϊκή και την Πρώιμη Βυζαντινή περίοδο.

[Credit: İHA]

Η αρχαιολογική έρευνα ξεκίνησε αφού ένας ντόπιος αγρότης εντόπισε υπολείμματα ψηφιδωτού ενώ φύτευε δενδρύλλια στο χωράφι του και ανέφερε την ανακάλυψη στη Διεύθυνση Μουσείων του Elazığ.

Οι αρχαιολόγοι του μουσείου ξεκίνησαν μια σωστική ανσκαφή το 2023. Κατά τη διάρκεια της επόμενης ανασκαφικής περιόδου, αποκάλυψαν πλήρως ένα εκτεταμένο ψηφιδωτό δάπεδο που κάλυπτε περίπου 84 τετραγωνικά μέτρα.

Η σημασία του χώρου έγινε γρήγορα εμφανής. Μέχρι το τέλος του 2024, οι αρχές είχαν αναβαθμίσει το έργο πέρα από το αρχικό καθεστώς της διάσωσης, και το 2025 η Salkaya έγινε επίσημη ανασκαφή του μουσείου.

Το ψηφιδωτό άνοιξε το δρόμο για την ανακάλυψη ενός πολύ μεγαλύτερου αρχαιολογικού χώρου

Καθώς οι ανασκαφές επεκτάθηκαν πέρα από το ψηφιδωτό, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν επιπλέον αρχιτεκτονικά στοιχεία που έδειχναν ότι η Salkaya περιλάμβανε ένα πολύ πιο σύνθετο αρχαιολογικό τοπίο.

Ομάδες που εργάζονταν υπό τη διεύθυνση του Μουσείου Elazığ, με τον αναπληρωτή καθηγητή Mehmet Kayhan Murat να ενεργεί ως επιστημονικός σύμβουλος, εντόπισαν ερείπια έπαυλης δίπλα σε λουτρά, αποθήκες σιτηρών και ένα χριστιανικό θρησκευτικό κτίσμα που περιγράφεται ως εκκλησία ή παρεκκλήσι.

Οι ανασκαφές στη Salkaya έφεραν στο φως μια βίλα της Ύστερης Ρωμαϊκής και Πρώιμης Βυζαντινής περιόδου, μια εκκλησία ή παρεκκλήσι, ένα συγκρότημα λουτρών και μια αποθήκη σιτηρών. [Credit: İHA]

Πιο πρόσφατα, ανασκαφές κοντά στην εκκλησία αποκάλυψαν τον τάφο ενός παιδιού από την ίδια ευρεία χρονική περίοδο.

Συνολικά, αυτές οι ανακαλύψεις υποδεικνύουν ότι η Salkaya δεν ήταν απλώς η τοποθεσία μιας μεμονωμένης πολυτελούς ρωμαϊκής έπαυλης. Αντίθετα, τα στοιχεία υποδηλώνουν έναν οικισμό που περιλάμβανε οικιστικούς, οικονομικούς και θρησκευτικούς χώρους.

Ο κυβερνήτης του Elazığ, Numan Hatipoğlu, ο οποίος επισκέφθηκε πρόσφατα τον χώρο των ανασκαφών, δήλωσε ότι οι ανακαλύψεις συνεχίζουν να διευρύνουν την κατανόηση των αρχαιολόγων για τον χώρο.

Σημείωσε ότι οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν αρχικά το ψηφιδωτό έκτασης 84 τετραγωνικών μέτρων, προτού εντοπίσουν μια αποθήκη σιτηρών, ερείπια λουτρών, την εκκλησία και τον κοντινό τάφο του παιδιού.

Ο Hatipoğlu τόνισε επίσης ότι ο χώρος δεν πρέπει να θεωρείται ως ένα ενιαίο κτίσμα, περιγράφοντάς τον αντίθετα ως έναν οικισμό που περιλαμβάνει επαύλεις.

Οι αρχαιολόγοι που εργάζονται στο χωριό Salkaya του Elazığ έχουν ανακαλύψει πολύ περισσότερα από το ψηφιδωτό των 84 τετραγωνικών μέτρων που πρώτα τράβηξε την προσοχή στον αρχαιολογικό χώρο. [Credit: İHA]

Ποιος κατοικούσε στον οικισμό παραμένει άγνωστο

Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη ταυτοποιήσει τους ανθρώπους που κατείχαν ή έλεγχαν τον οικισμό.

Οι αρμόδιοι έχουν προτείνει διάφορες πιθανότητες, όπως έναν πλούσιο έμπορο ορυκτών, έναν τοπικό γαιοκτήμονα ή έναν στρατιωτικό διοικητή. Ωστόσο, οι ανασκαφείς δεν έχουν βρει ακόμη επιγραφές ή άλλα άμεσα στοιχεία που να συνδέουν τον χώρο με ένα συγκεκριμένο άτομο.

Προς το παρόν, αυτές οι ερμηνείες παραμένουν υποθετικές.

Η κλίμακα του ψηφιδωτού υποδηλώνει, ωστόσο, ότι τουλάχιστον ένα μέρος του οικισμού ανήκε σε άτομα με σημαντικούς οικονομικούς πόρους. Τα μεγάλα ψηφιδωτά δάπεδα απαιτούσαν εξειδικευμένους τεχνίτες, σημαντική εργασία και ακριβά υλικά.

Το συγκρότημα των λουτρών υποδηλώνει επίσης σημαντική επένδυση στον χώρο, ενώ οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης σιτηρών υποδηλώνουν ότι η οικονομική δραστηριότητα αποτελούσε σημαντικό μέρος της καθημερινής ζωής στη Salkaya.

Περαιτέρω ανασκαφές ενδέχεται να αποκαλύψουν εάν ο οικισμός λειτουργούσε κυρίως ως μεγάλη αγροτική έκταση, ως οικιστικό κέντρο συνδεδεμένο με το περιφερειακό εμπόριο ή ως κοινότητα που συνδύαζε διάφορες οικονομικές λειτουργίες.

Αεροφωτογραφία της περιοχής των ανασκαφών στη Salkaya, όπου οι έρευνες γύρω από το ψηφιδωτό έχουν αποκαλύψει έναν πολύ μεγαλύτερο οικισμό της Ύστερης Ρωμαϊκής και Πρώιμης Βυζαντινής περιόδου. [Credit: İHA]

Από τη ρωμαϊκή περίοδο έως τη βυζαντινή εποχή

Ο συνδυασμός οικιστικών, οικονομικών και θρησκευτικών κτιρίων θα μπορούσε να καταστήσει τη Salkaya ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση της μεταμόρφωσης της ανατολικής Ανατολίας μεταξύ της ύστερης ρωμαϊκής και της πρώιμης βυζαντινής περιόδου.

Τα μεγάλα κτήματα και οι αγροτικοί οικισμοί διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη γεωργική παραγωγή κατά τη ρωμαϊκή εποχή. Με την πάροδο του χρόνου, η εξάπλωση του χριστιανισμού αναδιαμόρφωσε επίσης τους οικισμούς σε ολόκληρη την Ανατολία, με τις εκκλησίες και τα παρεκκλήσια να γίνονται ολοένα και πιο εμφανή στοιχεία των τοπικών κοινοτήτων.

Στη Salkaya, οι αρχαιολόγοι μπορούν πλέον να μελετήσουν αυτές τις εξελίξεις εντός του ίδιου οικισμού.

Η εκκλησία και η παιδική ταφή που ανακαλύφθηκαν κοντά σε αυτήν ενδέχεται να προσφέρουν επιπλέον στοιχεία για τη θρησκευτική ζωή της κοινότητας. Οι αρχαιολόγοι θα χρειαστούν περαιτέρω ανασκαφές και αναλύσεις για να καθορίσουν την ακριβή χρονολογία της ταφής και να προσδιορίσουν πώς αυτή σχετίζεται με την εκκλησία και τα γύρω κτίσματα.

Μεγάλες εκτάσεις του χώρου παραμένουν ανεξερεύνητες, πράγμα που σημαίνει ότι η πλήρης έκταση και η οργάνωση του οικισμού είναι ακόμη άγνωστες.

Εν τω μεταξύ, οι τοπικές αρχές έχουν αρχίσει να βελτιώνουν τους δρόμους και τις υποδομές γύρω από τη Salkaya, με στόχο να ανοίξουν τελικά την αρχαιολογική περιοχή στους επισκέπτες.

Η τυχαία ανακάλυψη ενός ψηφιδωτού από έναν αγρότη αποδείχθηκε, λοιπόν, μόνο η πρώτη ένδειξη για το τι κρυβόταν κάτω από τα χωράφια της Salkaya. Το ψηφιδωτό έκτασης 84 τετραγωνικών μέτρων μπορεί να ήταν η αφορμή για την έναρξη της ανασκαφής, αλλά ο οικισμός που τώρα αναδύεται γύρω από αυτό θα μπορούσε τελικά να αποδειχθεί η πιο σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη.

Πηγή: ArkeoNews, Anatolian Archaeology