Ένας άγιος και η «Μέδουσα» στο ίδιο περίαπτο: Μοναδικό εύρημα 1.000 ετών στη Ρωσία

Αρχαιολόγοι στη Ρωσία έφεραν στο φως ένα μεσαιωνικό περίαπτο, στην μία όψη του οποίου απεικονίζεται ένας χριστιανός άγιος και στην άλλη μια ...

Αρχαιολόγοι στη Ρωσία έφεραν στο φως ένα μεσαιωνικό περίαπτο, στην μία όψη του οποίου απεικονίζεται ένας χριστιανός άγιος και στην άλλη μια μορφή που παραπέμπει στη Μέδουσα. [Credit: Novgorod State University]

Αρχαιολόγοι που πραγματοποιούν ανασκαφές σε μεσαιωνικό οικισμό στη βορειοδυτική Ρωσία έφεραν στο φως ένα ασυνήθιστο περίαπτο του 11ου αιώνα, το οποίο συνδυάζει χριστιανική και παγανιστική εικονογραφία. Πρόκειται για το αρχαιότερο γνωστό εύρημα αυτού του τύπου στην περιοχή.

Το δίπλευρο περίαπτο από κράμα χαλκού εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια των θερινών ανασκαφών στη Staraya Russa, ιστορική πόλη μεταξύ Μόσχας και Αγίας Πετρούπολης, σύμφωνα με μεταφρασμένη ανακοίνωση του Κρατικού Πανεπιστημίου του Novgorod. Στη μία όψη απεικονίζεται χριστιανός άγιος, ενώ στην άλλη μια μορφή που παραπέμπει στη Μέδουσα.

Το συγκεκριμένο αντικείμενο είναι γνωστό στη ρωσική αρχαιολογική ορολογία ως «φιδίσιο φυλακτό» ή «φιδόμορφο περίαπτο» (serpentine pendant). Από τον ίδιο τύπο κοσμήματος είναι γνωστά τέσσερα ακόμη παραδείγματα από χριστιανικά αρχαιολογικά κατάλοιπα της περιοχής, τα οποία όμως χρονολογούνται μεταξύ του 12ου και του 14ου αιώνα. Το νέο εύρημα εντοπίστηκε σε στρώματα που χρονολογούνται στον 11ο αιώνα, γεγονός που υποδηλώνει ότι μια πρώιμη χριστιανική κοινότητα είχε εγκατασταθεί στην περιοχή νωρίτερα από όσο θεωρούνταν μέχρι σήμερα.

«Το βασικό χαρακτηριστικό των φιδόμορφων περίαπτων είναι ο συνδυασμός εικονογραφικών θεμάτων που, από αυστηρά δογματική άποψη, είναι ασύμβατα», δήλωσε ο Sergey Toropov, διευθυντής του Κέντρου Αρχαιολογικών Ερευνών του Κρατικού Πανεπιστημίου του Novgorod. Η μία όψη φέρει πάντοτε μια χριστιανική παράσταση, όπως τον Ιησού, την Παναγία ή έναν άγιο, ενώ στην άλλη δεσπόζουν φίδια.

Στην προκειμένη περίπτωση, η κύρια όψη του περίαπτου απεικονίζει έναν ένοπλο άγιο-πολεμιστή, ο οποίος κρατά δόρυ και ασπίδα. Ο Toropov συσχετίζει τη μορφή με τον Άγιο Θεόδωρο τον Στρατηλάτη. Σύμφωνα με εκκλησιαστικές πηγές, ήταν επίσης γνωστός ως Θεόδωρος της Ηράκλειας και φημιζόταν ότι σκότωσε με γενναιότητα ένα γιγάντιο φίδι, το οποίο τρομοκρατούσε την ιδιαίτερη πατρίδα του στη Μικρά Ασία.

Στην οπίσθια όψη του περίαπτου απεικονίζεται η κεφαλή μιας γυναίκας με μαλλιά που αποδίδονται ως φίδια. Ωστόσο, δεν είναι σαφές εάν πρόκειται συγκεκριμένα για απεικόνιση της Γοργόνας Μέδουσας από την ελληνική μυθολογία.

«Οι “ασύμβατες” αυτές απεικονίσεις θα μπορούσαν, στην προκειμένη περίπτωση, να συμβολίζουν τη νίκη των δυνάμεων του φωτός επί των δυνάμεων του σκότους», ανέφερε ο Toropov.

Η παράδοση των φιδόμορφων περίαπτων θεωρείται ότι μεταφέρθηκε στη Ρωσία από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Το γεγονός ότι το συγκεκριμένο κόσμημα είναι κατασκευασμένο από κράμα χαλκού και όχι από πολυτιμότερο άργυρο ή χρυσό υποδηλώνει, σύμφωνα με τον Toropov, ότι πιθανότατα ανήκε σε μέλος των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων που κατοικούσε στο μεσαιωνικό κτήμα της Staraya Russa.

Ο συνδυασμός της απεικόνισης ενός χριστιανού αγίου με μια παγανιστική μυθολογική μορφή αποτυπώνει, σύμφωνα με την ανακοίνωση, το σύνθετο θρησκευτικό τοπίο που επικρατούσε στη Ρωσία πριν από περίπου μία χιλιετία. Ο χριστιανισμός είχε ήδη εδραιωθεί στην περιοχή, ωστόσο ορισμένοι κάτοικοι φαίνεται ότι εξακολουθούσαν να διατηρούν παλαιότερες παγανιστικές παραδόσεις και συμβολισμούς.

Πηγή: K. Killgrove, Live Science