Οι διαφορετικές πτυχές του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου

Βρετανοί στρατιώτες στα Δεκεμβριανά στην Αθήνα, το 1944. [Credit: WIKIPEDIA] Με αφορμή τα 80 χρόνια από την έναρξη της σύγκρουσης, ένα επιστ...

Βρετανοί στρατιώτες στα Δεκεμβριανά στην Αθήνα, το 1944. [Credit: WIKIPEDIA]

Με αφορμή τα 80 χρόνια από την έναρξη της σύγκρουσης, ένα επιστημονικό συνέδριο στο Πανεπιστήμιο Πατρών προσεγγίζει τα γεγονότα θέτοντας νέα ερωτήματα.

Είναι μεν από τις πιο μελετημένες περιόδους της νεότερης ιστορίας, ωστόσο, ποιος άραγε θα ισχυριζόταν ότι δεν υπάρχουν νέες αφορμές ή ανεξάλειπτες αιτίες που ενίοτε καθιστούν αναγκαία μια επιστημονική επαναπροσέγγιση του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου; Η Κωνσταντίνα Καρακώστα, επίκουρη καθηγήτρια Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, υπενθυμίζει κατ’ αρχάς ότι φέτος συμπληρώνονται 80 χρόνια από το ξεκίνημα της σύγκρουσης, ενώ τονίζει και ότι όσο μεγαλώνει η χρονική απόσταση από τα γεγονότα, «κάθε γενιά επιστρέφει στο παρελθόν θέτοντας τα δικά της ερωτήματα».

Χώρια η γενικότερη πόλωση, στην Ελλάδα και διεθνώς, που γεννά την ανάγκη να επαναπροσδιοριστούν κάποιες ορολογίες, όπως και το «τι σημαίνει εμφύλιος πόλεμος», σημειώνει η καθηγήτρια. «Είναι σημαντικό να δούμε», διευκρινίζει, «ότι αυτό που οι Αμερικανοί λένε “civil war”, οι Γάλλοι “guerre civile” και οι Ισπανοί “guerra civil” στην Ελλάδα δεν υπάρχει. Εμείς λέμε “εμφύλιος” πόλεμος, με τη ρίζα της λέξης να μη βρίσκεται στον “πολίτη” (civilian), αλλά στη φυλή. Οι λέξεις “πολίτης”, “πολιτική”, δείχνουν ότι οι διαφορές είχαν να κάνουν με το πολίτευμα που επιθυμούσε κάθε πλευρά για την επόμενη ημέρα. Ενώ η λέξη “εμφύλιος” δείχνει τη φυλή, το έθνος, το σόι, το αίμα, ότι εμείς δεν σκοτωθήκαμε ως πολίτες, αλλά ως μέλη μιας κοινής οικογένειας».

Το επιστημονικό συνέδριο «Εμφύλιοι πόλεμοι. Ιστορία, μνήμη και αναπαράσταση», που πραγματοποιεί το Πανεπιστήμιο Πατρών στις 6 Οκτωβρίου (και το οποίο θα μεταδίδεται ζωντανά στο YouTube), επιχειρεί να θέσει τέτοιους προβληματισμούς, καθώς και άλλους, σχετικούς με τις ποικίλες πτυχές του ελληνικού Εμφυλίου. Δεν είναι τυχαίο λ.χ. ότι ο τίτλος του είναι στον πληθυντικό αριθμό. «Ξέρετε, οι εμφύλιες διαμάχες ήταν πολλές, γιατί ήταν πολλά τα πεδία τους, αλλά και γιατί έκρυβαν πολλές ιδιαιτερότητες», λέει η καθηγήτρια και εξηγεί: «Ο Εμφύλιος στις ορεινές περιοχές ήταν διαφορετικός από εκείνον στις πόλεις: στο χωριό του πατέρα μου, τον Λυχνό Φθιώτιδας, κάποιοι έφευγαν, επειδή δεν μπορούσαν να συνυπάρξουν στο καφενείο με ανθρώπους που είχαν κάνει κακό στην οικογένειά τους, μια εμπειρία διαφορετική από τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα, που ήταν βέβαια ένα αιματηρότατο γεγονός, αλλά στο τέλος της ημέρας επρόκειτο για μια μεγάλη πόλη. Επίσης, αλλιώς προσεγγίζει κανείς έναν εξόριστο, αλλιώς έναν πολιτικό πρόσφυγα, αλλιώς το παιδί που έμεινε ορφανό, αλλιώς τη γυναίκα που έχασε τον άνδρα και τον γιο της. Ολες αυτές οι διαφορετικότητες δείχνουν το εύρος που διαθέτει ο ελληνικός Εμφύλιος».

Μέλος της επιστημονικής επιτροπής του συνεδρίου (μαζί με τους καθηγητές Χρήστο Μεράντζα και Αλέξανδρο Τενεκετζή), η κ. Καρακώστα τονίζει ότι αυτό το εύρος φτάνει βέβαια και σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, πολιτειακού καθεστώτος, τραύματος και μνήμης, τα οποία επίσης θα εξεταστούν. «Ολα αυτά είναι εμφύλιοι πόλεμοι που μπορούν να συμβαίνουν και στο έθνος, και στο χωριό, και στην οικογένεια, και, τελικά, στον καθέναν από εμάς, μέσα μας», επισημαίνει η καθηγήτρια και προσθέτει ότι στους εισηγητές του συνεδρίου περιλαμβάνονται ιστορικοί, αρχειονόμοι, οικονομολόγοι, διπλωμάτες, αλλά και ιστορικοί της τέχνης, ψυχίατροι, δημοσιογράφοι, εκπρόσωποι τοπικών αρχών κ.ά.

Η ίδια δεν θέλει να ξεχωρίσει κάποια εισήγηση. Ευχαριστεί όμως ιδιαιτέρως τον Νίκο Γκατζογιάννη, μάρτυρα του Εμφυλίου και συγγραφέα του βιβλίου «Ελένη», ο οποίος θα δώσει μια ομιλία –διαδικτυακά– με τίτλο «Πώς η επίσημη Ελλάδα αγνοεί τα θύματα του Εμφυλίου Πολέμου». «Είναι η πρώτη φορά που ο κ. Γκατζογιάννης θα μιλήσει σε ελληνικό δημόσιο πανεπιστημιακό ίδρυμα», υπογραμμίζει η κ. Καρακώστα. «Η ελληνική κοινωνία και το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο χρειάζεται να ωριμάσουν», συμπληρώνει και καταλήγει: «Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό το ότι μας επιτρέπεται να ζήσουμε τη μνήμη του τραύματος του Εμφυλίου, μαζί με την ακαδημαϊκότητα της ιστορικής επιστήμης και του πανεπιστημιακού χώρου».

Πηγή: Ν. Ζώης, Καθημερινή