Page Nav

HIDE
HIDE_BLOG

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ:

latest

Είναι αυτός ο τάφος του ήρωα Αίαντα της Τροίας; Τι πιστεύουν οι αρχαιολόγοι

Η σειρά λίθων που περιβάλλει τον τύμβο Πού έθαψαν οι Αχαιοί τον Αίαντα, τον σπουδαίο πολεμιστή τους; Αρχαίοι έλληνες και ρωμαίοι συγγραφείς ...

Η σειρά λίθων που περιβάλλει τον τύμβο
Η σειρά λίθων που περιβάλλει τον τύμβο

Πού έθαψαν οι Αχαιοί τον Αίαντα, τον σπουδαίο πολεμιστή τους; Αρχαίοι έλληνες και ρωμαίοι συγγραφείς υποδεικνύουν το ακρωτήριο Ροίτειο της Τρωάδας.

…«Ω Αία, σου ᾽δωσε ο θεός και ανάστημα και ανδρείαν / και γνώσιν και των Αχαιών πρώτος στην λόγχην είσαι…», λέει ο Έκτορας θαυμάζοντας τη δεινότητα του αντιπάλου του Αίαντα σε κείνη τη μονομαχία ανάμεσά τους, που έληξε χωρίς νικητή αλλά αντίθετα με δώρα που οι ισάξιοι αντάλλαξαν μεταξύ τους.

Στο πεδίο της Τροίας αυτά κατά τον Όμηρο που θα ιστορούσε στη συνέχεια τον δραματικό θάνατο του ήρωα. Αλλά πού έθαψαν οι Αχαιοί τον Αίαντα, τον σπουδαίο πολεμιστή τους; Αρχαίοι έλληνες και αργότερα ρωμαίοι συγγραφείς υποδεικνύουν το ακρωτήριο Ροίτειο της Τρωάδας στις ακτές του Ελλησπόντου, ένας από αυτούς μάλιστα, ο Φιλόστρατος αφηγείται ότι ο αυτοκράτορας Αδριανός (αρχές 2ου αιώνα) αγκάλιασε και φίλησε τα οστά του.

Τα ομηρικά έπη, οι μύθοι και η πραγματικότητα μπερδεύονται και αλληλοαναιρούνται. Αλλά η αναζήτηση του τάφου του Αίαντα του Τελαμώνιου, αφού μαρτυρείται και ιστορικά, δεν έπαψε να αποτελεί ένα μυστήριο για την Αρχαιολογία, το οποίο τώρα φαίνεται να έχει απάντηση: Αυτό που για καιρό θεωρούνταν ως προϊστορικός οικισμός που καταβρόχθισε η θάλασσα στις όχθες των Δαρδανελίων, είναι στην πραγματικότητα ένας τεχνητός τύμβος, όπου βρισκόταν ο τάφος του Αίαντα, όπως λέει ο αρχαιολόγος Φεκρί Πόλατ του Αρχαιολογικού Μουσείου Τροίας.

Άλλωστε, όπως επισημαίνει ο ίδιος στη μελέτη του που δημοσιεύθηκε σε ειδικό τεύχος του TRMuseum, του περιοδικού του μουσείου η θέση συμπίπτει με το σημείο που οι κλασικοί συγγραφείς συνέδεσαν με την ταφή ενός από τους μεγάλους ήρωες του Τρωικού Πολέμου.


Χάρτης της Τρωάδας από το Ροίτειο και την Αλεξάνδρεια Τρωάδα έως το όρος Ίδα, 1824
Χάρτης της Τρωάδας από το Ροίτειο και την Αλεξάνδρεια Τρωάδα έως το όρος Ίδα, 1824

Ο οικισμός που ήταν τύμβος

Ο «οικισμός» – ή τύμβος πλέον- ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 2011κατά τη διάρκεια ανασκαφής στην οποία συμμετείχε και ο ίδιος ο αρχαιολόγος. Σήμερα μετά την επόμενη ανασκαφή, το 2024, όταν πλέον θεωρήθηκε ότι πρόκειται για τύμβο, ο Πόλατ προτείνει πλέον, ότι η θέση του, η σχέση του με την ακτή και οι αρχαίες αναφορές για τη θάλασσα που καταβρόχθισε τον τάφο σχηματίζουν «ένα στέρεο αρχαιολογικό έδαφος» για τη σύνδεσή του με τον Αίαντα που περιγράφεται από τους κλασικούς συγγραφείς.

Μιλάει βεβαίως για «πιθανότητα» και όχι για απόδειξη, καθώς δεν υπάρχουν επιγραφές ή τεκμηριωμένες ταφές, πόσο μάλλον που η χρονολόγηση είναι ασαφής, αφού αναφέρεται γενικά ως «μετά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού». Ωστόσο αρκετά είναι τα ενθαρρυντικά στοιχεία.

Από την εποχή άλλωστε, που θεωρούνταν ως ένας μισοβυθισμένος οικισμός, τον οποίο διέβρωναν συστηματικά τα κύματα και οι καταιγίδες, μια δεύτερη πιθανότητα ήταν πάντα στο τραπέζι, σημειώνει ο ίδιος: Ότι επρόκειτο για έναν τύμβο χτισμένο με φερτό χώμα που είχε ληφθεί από έναν προϊστορικό οικισμό, όπως έχει συμβεί με τον τεχνητό λόφο Μπεσίκ-Σιβρίτεπε στην Τρωάδα επίσης, ο οποίος στην αρχαιότητα ταυτιζόταν με τον τάφο του Αχιλλέα.


Η εκτιμώμενη διάμετρος του διαβρωμένου από τη θάλασσα τύμβου
Η εκτιμώμενη διάμετρος του διαβρωμένου από τη θάλασσα τύμβου

Τάφος δίπλα στο κύμα;

Το χώμα που προερχόταν από άλλη θέση, γειτονικού προϊστορικού οικισμού περιείχε εξάλλου, αναμεμειγμένα, διάφορα αντικείμενα, όπως σφονδύλια, ένα οστέινο σουβλί, μια κεραμική λαβή σε σχήμα ζώου, θραύσματα μεγάλων αποθηκευτικών πίθων και δύο μυλόπετρες. Μια τελευταία δοκιμαστική τομή -μόλις μισού επί ενός μέτρου-, έδειξε επίσης, ότι η επίχωση του τύμβου συνεχίζεται μέχρι τον συμπαγή βράχο, ο οποίος βρίσκεται σε βάθος μικρότερο του ενός μέτρου κάτω από τη σημερινή παραλία.

Γεγονός, που υποδηλώνει ότι, όταν κατασκευάστηκε το μνημείο, η ακτογραμμή βρισκόταν πιο πίσω. Στοιχείο που συμφωνεί με τις μελέτες του γεωγράφου Ιλχάν Καγιάν από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, σύμφωνα με τις οποίες η στάθμη της θάλασσας ήταν δύο με τρία μέτρα χαμηλότερη από τη σημερινή πριν από χιλιετίες, και δεν επανήλθε στα σημερινά επίπεδα παρά μόνο πριν από περίπου 2.000 χρόνια.

Ποιος θα έχτιζε όμως, έναν τάφο δίπλα στα κύματα; Ο Πόλατ απαντά με αρχαίες πηγές: Ο Στράβων (Γεωγραφικά XIII, 1, 30) μιλάει για το Ροίτειο ως έναν μικρό οικισμό δίπλα σε ένα ακρωτήριο όπου βρισκόταν ο τάφος του Μεγάλου Αίαντα. Αναφέρει επίσης, ότι ο Μάρκος Αντώνιος μετέφερε το άγαλμα του ήρωα στην Αίγυπτο -σύμφωνα με τον Στράβωνα, για να ευχαριστήσει την Κλεοπάτρα – και ότι ο Αύγουστος διέταξε να επιστραφεί.

Πέραν αυτού ο Μπράιαν Ρόουζ του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, ο οποίος διηύθυνε ανασκαφές σε στρώματα μετά την Εποχή του Χαλκού στην Τροία, για περισσότερες από δύο δεκαετίες και ο αρχαιολόγος Ρεϊχάν Κέρπε εξηγούν σε μια εργασία τους, το 2016 ότι οι τύμβοι της βορειοδυτικής ακτής της Τρωάδας συνδέονταν με τους τάφους των ομηρικών ηρώων από την Αρχαϊκή εποχή.

Όπως του Αίαντα, του Αχιλλέα, του Πατρόκλου, του Αντίλοχου και του Πρωτεσίλαου. Λειτουργούσαν μάλιστα, ως αξιοθέατα για τους επισκέπτες, συντηρούνταν και επισκευάζονταν τακτικά. Ο Ρόουζ μάλιστα φθάνει στο σημείο να μιλάει για ένα είδος «ομηρικής Ντίσνεϋλαντ», προκειμένου να περιγράψει πώς οι κάτοικοι του Ιλίου αναμόρφωσαν το τοπίο. Σύμφωνα με αυτόν, πρόσθεσαν περίπου οκτώ μέτρα χώμα σε έναν τύμβο του Αχιλλέα που είχε ξεκινήσει ως νεολιθικός οικισμός.


Η περιοχή στην οποία διαστρώθηκε το χώμα που εξορύχθηκε κατά την κατασκευή του τύμβου και του αναχώματος
Η περιοχή στην οποία διαστρώθηκε το χώμα που εξορύχθηκε κατά την κατασκευή του τύμβου και του αναχώματος

Οστά γίγαντα

Αλλά ως προς τον τύμβο του Αίαντα, υπάρχει και μια μαρτυρία από «πρώτο» χέρι. Προέρχεται από τον Παυσανία (2ος μ.Χ. αιώνας), ο οποίος κατέγραψε ό,τι του είπε ένας ντόπιος: «Όσο για το μέγεθος του ήρωα, ένας Μυσίας με ενημέρωσε.

Είπε ότι η θάλασσα είχε πλημμυρίσει την πλευρά του τάφου που έβλεπε στην παραλία και είχε κάνει την είσοδο εύκολη, και μου ζήτησε να σχηματίσω μια ιδέα για το μέγεθος του πτώματος ως εξής: τα οστά των γονάτων, τα οποία οι γιατροί ονομάζουν επιγονατίδα, στην περίπτωση του Αίαντα ήταν τόσο μεγάλα όσο ο δίσκος ενός εφήβου που αγωνίζεται στο πένταθλο». (Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, I, 35, 3-4)

Κάτι παρόμοιο λέει και ο Φιλόστρατος στον «Ηρωικό) του (8.1), όταν ένας από τους συνομιλητές του διαλόγου θυμάται ότι ο παππούς του, τού είπε πώς η θάλασσα είχε καταστρέψει μέρος του τάφου και είχε αποκαλύψει τα οστά ενός άνδρα, ύψους περίπου πέντε μέτρων. Προσθέτει επίσης, ότι ο αυτοκράτορας Αδριανός αγκάλιασε και φίλησε μερικά από αυτά τα οστά, τα κάλυψε ξανά και αποκατέστησε τον τάφο. Κάτι που σημειώνουν και οι Ρόουζ και Κέρπε.

Αλλά για το μέγεθος των γιγαντιαίων οστών υπάρχει μια πιθανή εξήγηση σύμφωνα με την ιστορικό Adrienne Mayor, η οποία σημειώνει ότι οι επιγονατίδες αυτού του μεγέθους θα ταίριαζαν καλύτερα με τα απολιθώματα μαστόδοντων ή ρινόκερων του Μειόκαινου, ζώα των οποίων τα λείψανα έχουν βρεθεί κοντά στο Ροίτειο.

Πάντως, ούτε οι αρχαίοι συμφωνούσαν απόλυτα. Ο Βιργίλιος, στο Βιβλίο VI της Αινειάδας, τοποθετεί στο Ροίτειο έναν κενό τάφο αφιερωμένο στον Δηίφοβο, έναν Τρώα πρίγκιπα, όχι στον Αίαντα. Σύμφωνα με την ανάλυση όμως, που επικαλείται ο Πόλατ τέτοια μνημεία χρησίμευαν στην αρχαιότητα για την επανερμηνεία του παρελθόντος, και οι λατρείες των ηρώων άλλαζαν ανάλογα με το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο. Ο Σοφοκλής άλλωστε, αφιέρωσε μια τραγωδία στον Αίαντα, στην οποία η λατρεία του ως ήρωα έχει κεντρική βαρύτητα, επομένως η τοποθεσία του τόπου ταφής του είχε μεγάλη σημασία.

Σε κάθε περίπτωση μια μελλοντική έρευνα θα μπορέσει να δώσει κάποιες απαντήσεις. Αυτό που προτείνει ο Πόλατ είναι να επικεντρωθεί στον πυρήνα του τύμβου – το κεντρικό τμήμα που η θάλασσα δεν έχει ακόμη αγγίξει. Μέχρι να τον ανασκάψει κάποιος, κανείς δεν ξέρει αν κάτω από το χώμα υπάρχει τάφος, ένα μνημείο χωρίς ταφή ή κάτι διαφορετικό από αυτό που φαντάζονταν οι ταξιδιώτες πριν από δύο χιλιάδες χρόνια. Εν τω μεταξύ όμως, τα κύματα συνεχίζουν να διαβρώνουν τη θέση.


Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Polat, Fecri. Işildaktepe Alti Kurtarma Kazisi ve ai̇as Tümülüsü Bağlaminda Değerlendi̇ri̇lmesi̇. Troy Museum Journal, sy Prof. Dr. Manfred Osman Korfmann IV. Troas Sempozyumu Özel Sayısı, Nisan 2026, ss. 22-41, https://izlik.org/JA59HN25CE


Πηγή: Μ. Θερμού, MonoNews

Δεν υπάρχουν σχόλια