Μια νέα μελέτη επανεξετάζει την τελευταία, αινιγματική φάση της Εποχής του Χαλκού στην Κρήτη, φωτίζοντας τις στενές σχέσεις ανάμεσα σε δύο α...
Μια νέα μελέτη επανεξετάζει την τελευταία, αινιγματική φάση της Εποχής του Χαλκού στην Κρήτη, φωτίζοντας τις στενές σχέσεις ανάμεσα σε δύο από τα σημαντικότερα κέντρα του νησιού: την Κνωσό και την Κυδωνία, τη σημερινή πόλη των Χανίων.
Πρόκειται για τον πρόσφατο τόμο της Birgitta P. Hallager, LM IIIB Knossos and its relations to Kydonia, που εκδόθηκε το 2025 από το Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών. Η μελέτη εστιάζει στην περίοδο της Ύστερης Μινωικής IIIB (ΥΜ IIIB), δηλαδή στον 13ο αιώνα π.Χ., και επανεξετάζει τον ρόλο της Κνωσού σε μια εποχή κατά την οποία η πολιτική και διοικητική φυσιογνωμία της Κρήτης φαίνεται να μετασχηματίζεται.
Είχε πράγματι εγκαταλειφθεί το ανάκτορο της Κνωσού;
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της μινωικής αρχαιολογίας αφορά τη χρονολόγηση και τη λειτουργία του ανακτόρου της Κνωσού κατά τις τελευταίες φάσεις της Εποχής του Χαλκού.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα θεωρήθηκε ότι το μεγαλοπρεπές ανακτορικό συγκρότημα είχε ουσιαστικά πάψει να χρησιμοποιείται κατά την ύστερη αυτή περίοδο. Ο Arthur Evans, ο οποίος ανέσκαψε το ανάκτορο στις αρχές του 20ού αιώνα, είχε αρχικά τοποθετήσει την καταστροφή του στην ΥΜ II. Η χρονολόγηση αυτή αμφισβητήθηκε μεταγενέστερα και μετακινήθηκε προς την πρώιμη ΥΜ IIIA:2.
Η Hallager επανέρχεται στο ζήτημα εξετάζοντας συστηματικά τα αρχαιολογικά δεδομένα της ΥΜ IIIB που προέρχονται από το ανάκτορο, τις γειτονικές οικίες, την πόλη και τα ταφικά σύνολα.
Κεντρικό ρόλο στην έρευνα διαδραματίζει η κεραμική, καθώς και τα θραύσματα πινακίδων της Γραμμικής Β, τα οποία παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για τη διοικητική οργάνωση και τις οικονομικές δραστηριότητες της εποχής.
Η κεραμική ως αρχαιολογικό «χρονολόγιο»
Η μελέτη εξετάζει λεπτομερώς την ποσότητα και την κατανομή της ύστερης κεραμικής ΥΜ IIIB που εντοπίστηκε στο ανάκτορο της Κνωσού.
Η Hallager αξιοποιεί όχι μόνο τις δημοσιευμένες ανασκαφικές εκθέσεις, αλλά και τα ημερολόγια και τα σημειωματάρια των ανασκαφών, καθώς και το σύνολο των δημοσιευμένων οστράκων και αγγείων. Με τον τρόπο αυτό επιχειρεί να αποκαταστήσει μια λεπτομερέστερη εικόνα της χρήσης του ανακτορικού χώρου κατά την ΥΜ IIIB.
Η παρουσία αυτής της κεραμικής δεν περιορίζεται στο ανάκτορο. Αντίστοιχα ευρήματα εξετάζονται από τις οικίες που περιέβαλλαν το ανακτορικό συγκρότημα, καθώς και από τα ταφικά σύνολα.
Έτσι, η αρχαιολογική εικόνα γίνεται περισσότερο σύνθετη: η Κνωσός δεν αντιμετωπίζεται πλέον απλώς ως ένα κέντρο που είχε χάσει τη σημασία του, αλλά ως ένας χώρος που εξακολουθούσε να εντάσσεται σε ένα ενεργό δίκτυο ανθρώπων, παραγωγής, διοίκησης και ανταλλαγών.
Κνωσός και Κυδωνία: δύο μεγάλα κέντρα της ΥΜ IIIB
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση της Κνωσού με την Κυδωνία, στη σημερινή περιοχή των Χανίων.
Οι δύο πόλεις συγκαταλέγονται στα σημαντικότερα κέντρα της Κρήτης κατά την ΥΜ IIIB και αποτελούν, σύμφωνα με τη μελέτη, τα μόνα μέχρι σήμερα κρητικά κέντρα από τα οποία διαθέτουμε πινακίδες Γραμμικής Β.
Η παρουσία της Γραμμικής Β είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς συνδέεται με την ανάπτυξη ενός σύνθετου διοικητικού μηχανισμού. Οι πινακίδες δεν αποτελούν απλώς γραπτές μαρτυρίες, αλλά τεκμήρια ενός συστήματος καταγραφής και διαχείρισης αγαθών, ανθρώπινου δυναμικού και οικονομικών δραστηριοτήτων.
Σύμφωνα με την παρουσίαση του τόμου, η συνδυασμένη μελέτη της κεραμικής και των διοικητικών τεκμηρίων υποδεικνύει ότι ένας σύνθετος μυκηναϊκού τύπου διοικητικός μηχανισμός παρέμενε ενεργός στα δύο κέντρα.
Μια διαφορετική εικόνα για την Κρήτη του 13ου αιώνα π.Χ.
Η νέα προσέγγιση έχει ευρύτερες συνέπειες για την κατανόηση της Κρήτης κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού.
Αντί για ένα νησί στο οποίο τα παλαιότερα μινωικά κέντρα είχαν απλώς παρακμάσει, διαμορφώνεται η εικόνα ενός τοπίου όπου η πολιτική ισχύς, η διοίκηση και τα δίκτυα ανταλλαγών εξακολουθούσαν να λειτουργούν και να αναδιαμορφώνονται.
Η σχέση Κνωσού και Κυδωνίας αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία. Η μελέτη εξετάζει κατά πόσο τα δύο κέντρα συνδέονταν μέσω κοινών ή παράλληλων διοικητικών πρακτικών και πώς εντάσσονταν στα ευρύτερα δίκτυα της μυκηναϊκής Κρήτης.
Η έρευνα της Birgitta P. Hallager επιχειρεί, επομένως, να μετατοπίσει το ενδιαφέρον από την εικόνα μιας «εγκαταλελειμμένης» Κνωσού προς μια πιο σύνθετη αρχαιολογική πραγματικότητα, στην οποία η πόλη εξακολουθούσε να αποτελεί μέρος ενός δυναμικού πολιτικού και οικονομικού συστήματος.
Ο τόμος LM IIIB Knossos and its relations to Kydonia περιλαμβάνει ειδικά κεφάλαια για τα αρχαιολογικά κατάλοιπα της ΥΜ IIIB στο ανάκτορο, την κεραμική, τις οικίες γύρω από το ανάκτορο, τα ταφικά σύνολα, καθώς και τις σχέσεις Κνωσού και Κυδωνίας.
Η παρουσίαση του βιβλίου θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου 2026, στις 19:00, στο Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών, Μητσαίων 9, με παράλληλη διαδικτυακή μετάδοση μέσω Zoom.
Στη συζήτηση θα συμμετάσχουν:
η Δρ Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη,
ο καθηγητής Wolf-Dietrich Niemeier του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και
η καθηγήτρια Ann-Louise Schallin του Πανεπιστημίου Στοκχόλμης, σε διάλογο με τη συγγραφέα Birgitta P. Hallager.
Για τη συμμετοχή, είτε διά ζώσης είτε διαδικτυακά, απαιτείται εγγραφή εδώ.
Πηγή: Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών
Δεν υπάρχουν σχόλια