Συνθήκη του Καντές: Νέο θραύσμα αποκαλύπτει την τύχη όσων περνούσαν τα σύνορα

Νεοταυτοποιημένο θραύσμα πινακίδας με σφηνοειδή γραφή από τη Συνθήκη Ειρήνης του Καντές, το οποίο εντοπίστηκε στη βασιλική ακρόπολη του Büyü...

Νεοταυτοποιημένο θραύσμα πινακίδας με σφηνοειδή γραφή από τη Συνθήκη Ειρήνης του Καντές, το οποίο εντοπίστηκε στη βασιλική ακρόπολη του Büyükkaleε, στη Hattusha της Τουρκίας. [Credit: Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας]

Ένα θραύσμα πινακίδας με σφηνοειδή γραφή, το οποίο ανήκει στη Συνθήκη Ειρήνης του Καντές, ταυτοποιήθηκε στην αρχαία χεττιτική πρωτεύουσα Hattusha, στην Τουρκία. Η πήλινη πινακίδα διατηρεί διατάξεις σχετικά με ανθρώπους που διέφευγαν από την Αίγυπτο προς το χεττιτικό κράτος και αντιστρόφως, μεταξύ των οποίων και αναφορές στην προστασία των οικιών τους από την καταστροφή.

Το θραύσμα, ηλικίας περίπου 3.200 ετών, εντοπίστηκε στην ακρόπολη του Büyükkale, στη Hattusha. Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου, Διεθνή Ημέρα Ειρήνης.

Πριν από περισσότερες από τρεις χιλιετίες, δύο από τις ισχυρότερες δυνάμεις του αρχαίου κόσμου κατέληξαν σε συμφωνία με στόχο να τερματίσουν τη μακροχρόνια αντιπαλότητά τους. Τώρα, αρχαιολόγοι που εργάζονται στην κεντρική Τουρκία ταυτοποίησαν ένα ακόμη σωζόμενο τμήμα αυτής της συμφωνίας, προσθέτοντας ένα νέο τεκμήριο στο υλικό κατάλοιπο ενός από τα σημαντικότερα διπλωματικά κείμενα της αρχαιότητας.

Το θραύσμα ήρθε στο φως στο Büyükkale, τη βασιλική ακρόπολη της Hattusha, στη σημερινή επαρχία Çorum. Επιστημονικές εξετάσεις επιβεβαίωσαν ότι ανήκει σε ακκαδική γραπτή παράδοση της Συνθήκης Ειρήνης του Καντές, η οποία συνήφθη μεταξύ του Χετταίου βασιλιά Χαττουσίλι Γ΄ και του Αιγύπτιου φαραώ Ραμσή Β΄.

Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Mehmet Nuri Ersoy, ανακοίνωσε την ταυτοποίηση στις 21 Σεπτεμβρίου 2026. Η ανακάλυψη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω του περιεχομένου του τμήματος της συνθήκης που διατηρείται στην πινακίδα: πρόκειται για διατάξεις που ρύθμιζαν την αντιμετώπιση ανθρώπων οι οποίοι διέφευγαν από το ένα βασίλειο στο άλλο.

Αρχαίοι κανόνες για όσους διέφευγαν από το ένα βασίλειο στο άλλο

Η πινακίδα εντοπίστηκε κοντά στο Κτήριο Ε του Büyükkale, σε περιοχή που συνδέεται με το χεττιτικό βασιλικό ανάκτορο. Από το θραύσμα διατηρείται μόνο η μία όψη, ενώ οι ερευνητές χρειάστηκαν περίπου έναν χρόνο για να μελετήσουν τις επιγραφικές ενδείξεις προτού επιβεβαιώσουν τη σύνδεσή του με τη συνθήκη.

Σύμφωνα με το τουρκικό Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, οι σωζόμενες γραμμές αντιστοιχούν σε διατάξεις των άρθρων 12–20 της συμφωνίας. Αφορούν ανθρώπους που διέφευγαν από την Αίγυπτο προς τη Hatti ή αντίστροφα και, μεταξύ άλλων, τον τρόπο με τον οποίο τα δύο βασίλεια όφειλαν να διαχειρίζονται την επιστροφή τους.

Μεταξύ των αναγνώσιμων αποσπασμάτων υπάρχουν αναφορές στην καταστροφή των οικιών των ανθρώπων αυτών. Η πινακίδα, ωστόσο, είναι αποσπασματική και το τουρκικό υπουργείο δεν έχει δημοσιοποιήσει ακόμη πλήρη επιστημονική μεταγραφή ή μετάφραση του νεοταυτοποιημένου θραύσματος.

Το ευρύτερο κείμενο της συνθήκης προσφέρει το απαραίτητο πλαίσιο για την κατανόηση των συγκεκριμένων αποσπασμάτων. Οι διατάξεις της καθιέρωναν αμοιβαίες υποχρεώσεις για την επιστροφή των προσφύγων, ενώ ορισμένες ρήτρες απαγόρευαν την τιμωρία και την πρόκληση βλάβης στους επιστρεφόμενους και στις οικογένειές τους.

Πρόκειται για διπλωματικές υποχρεώσεις που συμφωνήθηκαν μεταξύ δύο αρχαίων ηγεμόνων και όχι για διατάξεις περί ασύλου αντίστοιχες με το σύγχρονο δίκαιο για τους πρόσφυγες. Παρ’ όλα αυτά, το θραύσμα προσφέρει μια σπάνια εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο τα χεττιτικά και αιγυπτιακά βασίλεια επιχειρούσαν να ρυθμίσουν τη μετακίνηση και την αντιμετώπιση ανθρώπων που διέσχιζαν τα σύνορά τους.

Η χεττιτική εκδοχή της Συνθήκης Ειρήνης του Καντές, που σώζεται σε σφηνοειδή πήλινα πινακίδια και εκτίθεται στο Μουσείο Αρχαίας Ανατολής στην Κωνσταντινούπολη της Τουρκίας. [Credit: Wikimedia Commons]

Πώς η Συνθήκη Ειρήνης του Καντές τερμάτισε την αντιπαλότητα δύο αυτοκρατοριών

Η συνθήκη αποτέλεσε αποτέλεσμα δεκαετιών ανταγωνισμού μεταξύ της Αιγύπτου και της Χεττιτικής Αυτοκρατορίας για τον έλεγχο και την επιρροή στην ανατολική Μεσόγειο, ιδιαίτερα στις περιοχές της σημερινής Συρίας.

Γύρω στο 1274 π.Χ., οι στρατοί του Ραμσή Β΄ και του Χετταίου βασιλιά Μουβατάλλι Β΄ συγκρούστηκαν στην περιοχή του Καντές. Καμία από τις δύο πλευρές δεν πέτυχε αποφασιστική νίκη και ο αγώνας για την περιφερειακή κυριαρχία συνεχίστηκε και μετά τη μάχη.

Περίπου 15 χρόνια αργότερα, ο Ραμσής Β΄ και ο διάδοχος του Μουβατάλλι, Χαττουσίλι Γ΄, συνήψαν επίσημη συνθήκη ειρήνης. Η συνθήκη, η οποία χρονολογείται περίπου στο 1259 π.Χ., καθιέρωνε ειρηνικές σχέσεις, αμοιβαία συνδρομή και υποχρεώσεις σχετικά με τους πρόσφυγες και την επιστροφή τους.

Τα πρωτότυπα διπλωματικά έγγραφα είχαν καταγραφεί σε αργυρές πινακίδες, οι οποίες δεν έχουν σωθεί. Ευτυχώς, αντίγραφα της συμφωνίας διατηρήθηκαν σε διαφορετικές μορφές: σε αιγυπτιακές ιερογλυφικές επιγραφές στους τοίχους ναών και σε ακκαδικές πινακίδες με σφηνοειδή γραφή στη Hattusha.

Τα πρώτα θραύσματα των πήλινων πινακίδων ανακαλύφθηκαν στη χεττιτική πρωτεύουσα κατά τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 1906 και 1912. Άλλα σωζόμενα τμήματα φυλάσσονται σήμερα στα Αρχαιολογικά Μουσεία Κωνσταντινούπολης, στο Μουσείο των Πολιτισμών της Ανατολίας στην Άγκυρα, στο Μουσείο της Εγγύς Ανατολής του Βερολίνου και στο Κρατικό Μουσείο Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη.

Ένα αρχαίο μήνυμα που ανακοινώθηκε την Παγκόσμια Ημέρα Ειρήνης

Ο χρόνος της ανακοίνωσης προσέδωσε ιδιαίτερη συμβολική σημασία στην ανακάλυψη. Ο Τούρκος υπουργός Ersoy παρουσίασε τα ευρήματα στις 21 Σεπτεμβρίου, Διεθνή Ημέρα Ειρήνης, εστιάζοντας στις αναφορές της συνθήκης στην προστασία των οικιών των ανθρώπων.

Παράλληλα, συνέδεσε την αρχαία συμφωνία με σύγχρονους προβληματισμούς σχετικά με την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια, εκφράζοντας την ελπίδα για ένα μέλλον στο οποίο όλοι οι άνθρωποι, και ιδιαίτερα οι Παλαιστίνιοι, θα μπορούν να ζουν με ασφάλεια και ειρήνη.

Η Hattusha, μνημείο ενταγμένο στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, έχει αποδώσει χιλιάδες έγγραφα σε σφηνοειδή γραφή, τα οποία φωτίζουν την πολιτική, θρησκευτική και καθημερινή ζωή της Χεττιτικής Αυτοκρατορίας. Τα αρχεία των πινακίδων του Boğazköy, στα οποία περιλαμβάνονται αντίγραφα της Συνθήκης του Καντές, έχουν επίσης εγγραφεί από το 2001 στο Μητρώο Μνήμης του Κόσμου της UNESCO.

Το νεοταυτοποιημένο θραύσμα προσθέτει ένα ακόμη τμήμα σε αυτό το εξαιρετικά σημαντικό τεκμηριωτικό σύνολο. Οι ερευνητές ελπίζουν ότι οι συνεχιζόμενες ανασκαφές στο Büyükkale θα αποκαλύψουν και άλλα ελλείποντα τμήματα, συμβάλλοντας στην πληρέστερη αποκατάσταση του κειμένου των σωζόμενων ακκαδικών αντιγράφων της συνθήκης.

Προς το παρόν, η ανακάλυψη προσφέρει μια απτή σύνδεση με μια συμφωνία που συνήφθη πριν από περισσότερες από τρεις χιλιετίες, όταν δύο αντίπαλες αυτοκρατορίες επιδίωξαν όχι μόνο να εδραιώσουν την ειρήνη μεταξύ των ηγεμόνων τους, αλλά και να καθορίσουν την τύχη των ανθρώπων που διέσχιζαν τα σύνορά τους.

Πηγή: ArkeoNews