Αγία Σοφία: Απομακρύνουν 3.000 τόνους επιχώσεων από τις υπόγειες σήραγγες

Υπόγειες σήραγγες, ηλικίας περίπου 1.600 ετών, που αποκαλύφθηκαν κάτω από την Αγία Σοφία κατά τη διάρκεια των συνεχιζόμενων εργασιών αποκατά...

Υπόγειες σήραγγες, ηλικίας περίπου 1.600 ετών, που αποκαλύφθηκαν κάτω από την Αγία Σοφία κατά τη διάρκεια των συνεχιζόμενων εργασιών αποκατάστασης στην Κωνσταντινούπολη, Τουρκία, 27 Φεβρουαρίου 2026. [Credit: Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού Τουρκίας]

Οι αρχαιολόγοι που εργάζονται κάτω από την εμβληματική Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης έχουν απομακρύνει περίπου 3.000 τόνους λάσπης και φερτών υλικών από ένα εκτεταμένο δίκτυο αρχαίων ρωμαϊκών και βυζαντινών σηράγγων από τον Φεβρουάριο του 2025. Οι εργασίες έφεραν στο φως τμήματα των υπόγειων υποδομών που έως τώρα ήταν απροσπέλαστα, καθώς και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα προγενέστερα του σημερινού μνημείου.

Ο καθηγητής Hasan Firat Diker, μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Αγίας Σοφίας, παρουσίασε τα ευρήματα κατά τη διάρκεια ομιλίας με τίτλο «Η αρχαιολογία της Αγίας Σοφίας», η οποία πραγματοποιήθηκε στον πολιτιστικό χώρο BlackBox, στο Μουσείο Ζωγραφικής και Γλυπτικής της Türkiye İş Bankası, στην Κωνσταντινούπολη.

Στην ομιλία του, που εντασσόταν στη σειρά εκδηλώσεων «Συνομιλίες της Κωνσταντινούπολης», την οποία διοργανώνει ο πολιτιστικός οργανισμός İş Sanat με συντονιστή τον Cengiz Ozdemir, ο Diker εξήγησε ότι οι υπόγειες κατασκευές εξυπηρετούσαν λειτουργίες που υπερέβαιναν κατά πολύ τον θρησκευτικό χαρακτήρα της Αγίας Σοφίας.

Υπόγειες κατασκευές κάτω από την Αγία Σοφία, Κωνσταντινούπολη, Τουρκία, 3 Ιανουαρίου 2024. [Credit: Anadolu Agency – AA]

Οι ρωμαϊκές σήραγγες κάτω από την Αγία Σοφία αποκαλύπτουν ένα αρχαίο δίκτυο τεχνικών υποδομών

Σύμφωνα με τον Diker, οι Ρωμαίοι είχαν κατασκευάσει κάτω από την Αγία Σοφία ένα εκτεταμένο σύστημα υπόγειων υποδομών, το οποίο αποτελούσε τμήμα του δικτύου ύδρευσης και αποχέτευσης της πόλης, ενώ παράλληλα παρείχε έναν προστατευμένο και ασφαλή χώρο.

Ο ίδιος περιέγραψε τις υπόγειες διόδους ως ένα περίπλοκο δίκτυο που θυμίζει σύγχρονο σύστημα μετρό. Όπως εξήγησε, οι Ρωμαίοι μηχανικοί είχαν σχεδιάσει τις σήραγγες πριν από περίπου 1.600 χρόνια, ώστε να διοχετεύουν τα όμβρια ύδατα μακριά από τους γύρω δρόμους και να τα απορρίπτουν στη θάλασσα.

Η Επιστημονική Επιτροπή συνεχίζει τις ανασκαφικές εργασίες και τον καθαρισμό των υπόγειων διόδων. Σε αυτές περιλαμβάνεται τμήμα ρωμαϊκής οδού που χρονολογείται στον 5ο αιώνα μ.Χ. και είχε εντοπιστεί και τεκμηριωθεί για πρώτη φορά από τον Γερμανό αρχαιολόγο Alfons Maria Schneider.

Ο Diker ανέφερε ότι οι αρχαιολόγοι έχουν καθαρίσει υπόγεια διαδρομή μήκους 170 μέτρων, η οποία συνδέεται με τη ρωμαϊκή οδό. Η διαδρομή εκτείνεται από την περιοχή του Σαραϊμπουρνού προς την κατεύθυνση της Μικρής Αγίας Σοφίας.

Οι υπόγειες υποδομές είχαν ήδη καταγραφεί από τον Schneider και το Βυζαντινό Ινστιτούτο της Αμερικής το 1943. Το 2017, η ομάδα του Diker πραγματοποίησε συμπληρωματικές αυτοψίες, έρευνες και τεκμηρίωση τόσο στο εσωτερικό όσο και στον περιβάλλοντα χώρο του μνημείου.

Ο καθηγητής Hasan Firat Diker παρουσιάζει αρχαιολογικά ευρήματα από τον υπόγειο χώρο κάτω από την Αγία Σοφία, αναδεικνύοντας υπόγειες κατασκευές και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα προγενέστερων οικοδομημάτων, κατά τη διάρκεια ομιλίας στην Κωνσταντινούπολη, στις 16 Οκτωβρίου 2026.
[Credit: Anadolu Agency – AA]

Οι ανασκαφές αποκαλύπτουν αρχαιολογικές στρωματογραφίες παλαιότερες από τη σημερινή Αγία Σοφία

Ο Diker εξήγησε επίσης ότι η σημερινή Αγία Σοφία είναι το τρίτο οικοδόμημα που ανεγέρθηκε στην ίδια θέση, μετά την καταστροφή δύο προγενέστερων ναών.

Η πρώτη Αγία Σοφία καταστράφηκε από πυρκαγιά τον 5ο αιώνα μ.Χ., ενώ ο διάδοχος ναός πυρπολήθηκε κατά τη Στάση του Νίκα, την εξέγερση που εκδηλώθηκε στην Κωνσταντινούπολη.

Σύμφωνα πάντα με τον Diker, τα θεμέλια της πρώτης Αγίας Σοφίας βρίσκονται περίπου 2,3 μέτρα κάτω από το επίπεδο του σημερινού οικοδομήματος. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει τη σταδιακή ανύψωση της στάθμης του εδάφους της πόλης, ως αποτέλεσμα των διαδοχικών οικοδομικών φάσεων που μεσολάβησαν επί αιώνες.

Ο αρχαιολόγος χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντικό το βορειοανατολικό τμήμα της Αγίας Σοφίας, εξαιτίας των πολλαπλών αρχαιολογικών στρωμάτων που διατηρούνται στην περιοχή.

Εκεί, το 1946, ο αρχαιολόγος Muzaffer Ramazanoglu εντόπισε ένα υπόγειο ταφικό συγκρότημα, αποτελούμενο από τέσσερις συνεχόμενους θαλάμους.

Ο Diker ανέφερε ότι η ομάδα του καθάρισε τόσο το ανώτερο όσο και το κατώτερο τμήμα του ταφικού συγκροτήματος, προχωρώντας παράλληλα σε ανασκαφή σε επιπλέον βάθος 1,5 μέτρου κάτω από αυτό.

«Η περιοχή αυτή είναι παλαιότερη από την Αγία Σοφία», δήλωσε, εξηγώντας ότι οι υπόγειοι θάλαμοι είχαν επιχωθεί με λάσπη.

Ψηφιακή αναπαράσταση του αρχαίου ρωμαϊκού δικτύου σηράγγων κάτω από την Αγία Σοφία, η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο ομιλίας για τις υπόγειες υποδομές του μνημείου, στην Κωνσταντινούπολη, στις 16 Οκτωβρίου 2026. [Credit: AA]

Στόχος να καταστούν επισκέψιμα τα υπόγεια τμήματα του μνημείου

Πέρα από τις υπόγειες ανασκαφές, ο Diker αναφέρθηκε και στις αρχιτεκτονικές κατασκευές που περιέβαλλαν κάποτε την Αγία Σοφία, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ίχνη ενός περίστυλου αιθρίου, το οποίο μνημονεύεται στις περιγραφές Ευρωπαίων περιηγητών έως και τον 17ο αιώνα.

Παρουσίασε επίσης την ιστορία του μεντρεσέ του Φατίχ (Fatih Madrasa), ενός ισλαμικού εκπαιδευτικού ιδρύματος που ιδρύθηκε με εντολή του Οθωμανού σουλτάνου Μωάμεθ Β΄, δίπλα στην Αγία Σοφία.

Το κτίριο κατεδαφίστηκε το 1869, ανοικοδομήθηκε εκ νέου τη δεκαετία του 1870 και αργότερα κατεδαφίστηκε ξανά, αφού προηγουμένως είχε χρησιμοποιηθεί ως ορφανοτροφείο.

Η ανακατασκευή του ξεκίνησε το 2017 και το συγκρότημα παραδόθηκε στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο Βακουφίων Fatih Sultan Mehmet, μετά τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τέμενος το 2020.

Ο Diker αναφέρθηκε ακόμη στις αρχαιολογικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν το 1935 και το 1936 από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο και μια αμερικανική ερευνητική ομάδα. Όπως σημείωσε, οι σημερινές εργασίες συνεχίζουν τις προσπάθειες διερεύνησης του μνημείου που ξεκίνησαν κατά την προεδρία του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.

Πρόσθεσε ότι η Επιστημονική Επιτροπή εργάζεται με ιδιαίτερη προσοχή, προκειμένου να καταστούν προσβάσιμα στους επισκέπτες μεγαλύτερα τμήματα των υπόγειων υποδομών της Αγίας Σοφίας. Στα σχέδια περιλαμβάνεται η εκπόνηση μουσειολογικής έκθεσης, η οποία θα παρουσιάζει τα αρχαιολογικά κατάλοιπα και θα αναδεικνύει την ιστορική εξέλιξη του μνημείου.

Πηγή: TurkiyeToday