Ρουμανία: Άθικτη ρωμαϊκή σαρκοφάγος παιδιού 1.800 ετών με παιχνίδια και κοσμήματα

Ένα πήλινο παιχνίδι σε μορφή αλόγου, ηλικίας 1.800 ετών, που ανακαλύφθηκε στο εσωτερικό άθικτης παιδικής σαρκοφάγου στην αρχαία Τόμιδα της Ρ...

Ένα πήλινο παιχνίδι σε μορφή αλόγου, ηλικίας 1.800 ετών, που ανακαλύφθηκε στο εσωτερικό άθικτης παιδικής σαρκοφάγου στην αρχαία Τόμιδα της Ρουμανίας. [Credit: Εθνικό Μουσείο Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Κωνστάντζας (MINAC). Το φόντο έχει υποστεί ψηφιακή επεξεργασία]

Μια άθικτη ρωμαϊκή σαρκοφάγος που ανακαλύφθηκε στην Κωνστάντζα της Ρουμανίας περιέχει τα λείψανα ενός παιδιού, το οποίο ενταφιάστηκε πριν από σχεδόν 1.800 χρόνια μαζί με παιχνίδια, κοσμήματα και φυτικά κατάλοιπα που σχετίζονται με ταφικές προσφορές. Η εξαιρετική διατήρηση της ταφής προσφέρει στους αρχαιολόγους σπάνια τεκμήρια για την παιδική ηλικία και τις ταφικές πρακτικές στην αρχαία πόλη της Τόμιδος.

Μια λίθινη σαρκοφάγος, σφραγισμένη με μολύβδινους συνδέσμους και κονίαμα, προστάτευσε την ταφή ενός παιδιού για περίπου 18 αιώνες κάτω από τη σύγχρονη Κωνστάντζα, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας στη Ρουμανία. Όταν οι αρχαιολόγοι εξέτασαν το περιεχόμενό της, ήρθαν αντιμέτωποι με ένα ασυνήθιστα καλά διατηρημένο σύνολο προσωπικών αντικειμένων και ευπαθών οργανικών καταλοίπων, μεταξύ των οποίων τμήματα ξύλινης λάρνακας και ταφικών υφασμάτων.

Οι αρχαιολόγοι Constantin Băjenaru και Cătălin Nopcea ανακάλυψαν τη σαρκοφάγο στις 22 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια σωστικών ανασκαφών κοντά στο βόρειο όριο της ρωμαϊκής νεκρόπολης της Τόμιδος. Ειδικοί του Εθνικού Μουσείου Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Κωνστάντζας την άνοιξαν στις 27 Οκτωβρίου, δίνοντας τη δυνατότητα στους ερευνητές να καταγράψουν αντικείμενα που παρέμεναν μαζί από την αρχαιότητα.

Η άθικτη λίθινη ρωμαϊκή σαρκοφάγος που εντοπίστηκε στην αρχαία νεκρόπολη της Τόμιδος, χρονολογούμενη στον 2ο ή 3ο αιώνα μ.Χ. 
[Credit: Εθνικό Μουσείο Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Κωνστάντζας (MINAC)]

Ένα πήλινο αλογάκι και ένας πετεινός που εξακολουθεί να κουδουνίζει

Ανάμεσα στα κτερίσματα περιλαμβάνονταν δύο πήλινα παιχνίδια: ένα μικρό αλογάκι με τροχούς και μια κουδουνίστρα σε σχήμα πετεινού. Και τα δύο διατηρούσαν ίχνη γραπτής διακόσμησης, συμπεριλαμβανομένων λεπτομερειών στα μάτια και στα χαρακτηριστικά του προσώπου.

Η αρχαιολόγος Ana Hamat εξήγησε ότι στο εσωτερικό του πετεινού υπήρχαν μικρά σφαιρίδια, τα οποία εξακολουθούσαν να παράγουν ήχο κουδουνίσματος όταν το αντικείμενο μετακινούνταν. Το εύρημα οδήγησε επίσης τους αρχαιολόγους να επανεξετάσουν την αρχική εκτίμησή τους για την ηλικία του παιδιού. Αν και οι διαστάσεις της σαρκοφάγου αρχικά υποδήλωναν ότι επρόκειτο για παιδί ηλικίας περίπου τεσσάρων ή πέντε ετών, τα παιχνίδια ενδέχεται να παραπέμπουν σε μικρότερη ηλικία. Για την ασφαλέστερη εξακρίβωσή της θα απαιτηθεί οστεολογική εξέταση.

Στον τάφο βρέθηκαν επίσης χάλκινα βραχιόλια και δύο περίαπτα που αναγνωρίστηκαν ως bullae, προστατευτικά φυλακτά που συνδέονταν παραδοσιακά με τα ελεύθερα γεννημένα αγόρια της Ρώμης. Η παρουσία τους εγείρει το ενδεχόμενο ο νεκρός να ήταν αγόρι, ωστόσο οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει το βιολογικό φύλο του παιδιού.

Ειδικοί εξετάζουν το περιεχόμενο λίθινης παιδικής σαρκοφάγου ρωμαϊκής εποχής, η οποία ανακαλύφθηκε στην αρχαία Τόμιδα, στη σημερινή Κωνστάντζα της Ρουμανίας. [Credit: Εθνικό Μουσείο Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Κωνστάντζας (MINAC)]

Μια ρωμαϊκή ταφή με εξαιρετική διατήρηση

Η λίθινη σαρκοφάγος παρέμεινε σφραγισμένη για περίπου 18 αιώνες. Δύο μολύβδινοι σύνδεσμοι συγκρατούσαν το κάλυμμά της, ενώ κονίαμα κατά μήκος του αρμού δημιουργούσε ένα προστατευτικό φράγμα που συνέβαλε στη διατήρηση του περιεχομένου της ταφής.

Στο εσωτερικό, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τα κατάλοιπα μιας ξύλινης λάρνακας, συμπεριλαμβανομένων καλά διατηρημένων πλευρικών σανίδων και προσεκτικά κατασκευασμένων συνδέσεων τύπου χελιδονοουράς. Το παιδί είχε επίσης τυλιχθεί σε ταφικό σάβανο, τμήματα του οποίου διασώθηκαν.

Ο Băjenaru χαρακτήρισε την κατάσταση διατήρησης εξαιρετική, ιδιαίτερα όσον αφορά τα ξύλινα στοιχεία. Οι αρχαιολόγοι ελπίζουν τώρα να εξακριβώσουν εάν ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν κατά την ταφή συνέβαλαν στη διατήρηση των καταλοίπων, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει προσδιοριστεί κάποια χημική κατεργασία.

Τα κατάλοιπα της ξύλινης λάρνακας με τα οστά του παιδιού.
[Credit: Εθνικό Μουσείο Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Κωνστάντζας (MINAC)]

Ο τάφος περιείχε επίσης βοτανικά κατάλοιπα που συνδέονται με φυτικά κατάλοιπα που σχετίζονται με ταφικές προσφορές. Ανάμεσά τους υπήρχαν προσεκτικά διπλωμένα φύλλα, τοποθετημένα σε μικρές δεσμίδες, των οποίων η σύσταση και η χρήση απαιτούν περαιτέρω εργαστηριακή ανάλυση.

Για την ανασκαφική ομάδα, αυτά τα οργανικά υλικά είναι εξίσου σημαντικά με τα πιο εντυπωσιακά οπτικά παιχνίδια. Σε συνδυασμό, ενδέχεται να συμβάλουν στην ανασύνθεση πτυχών μιας ρωμαϊκής ταφικής τελετουργίας που σπάνια διατηρούνται στο αρχαιολογικό αρχείο.

Ένα πήλινο παιχνίδι σε μορφή αλόγου, που ανασύρθηκε από τη ρωμαϊκή παιδική ταφή ηλικίας 1.800 ετών στην Τόμιδα, μαζί με άλλα σωζόμενα θραύσματα.
[Credit: Εθνικό Μουσείο Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Κωνστάντζας (MINAC)]

Ένα παιδί ενταφιασμένο έξω από τα τείχη της αρχαίας Τόμιδος

Η σαρκοφάγος ανακαλύφθηκε σε απόσταση περίπου 1,5 χιλιομέτρου από την οχυρωματική περίμετρο της αρχαίας πόλης, κοντά σε έναν δρόμο που οδηγούσε βόρεια προς την Ιστρία. Σύμφωνα με τον Băjenaru, αντιπροσωπεύει το βορειότερο γνωστό όριο της νεκρόπολης της Τόμιδος κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.

Η αρχαία Τόμις, κάτω από τη σημερινή Κωνστάντζα στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, ξεκίνησε ως ελληνικός οικισμός που συνδεόταν με αποίκους από τη Μίλητο. Υπό ρωμαϊκή κυριαρχία εξελίχθηκε σε σημαντικό αστικό και εμπορικό κέντρο της επαρχίας Κάτω Μοισίας (Moesia Inferior).

Η ταφή χρονολογείται σε μια περίοδο κατά την οποία η πόλη αποτελούσε μέρος του δικτύου των ρωμαϊκών οικισμών της Μαύρης Θάλασσας. Η θέση της, έξω από τον κατοικημένο πυρήνα και κοντά σε έναν σημαντικό οδικό άξονα, αντανακλά μια ευρύτερα διαδεδομένη ρωμαϊκή πρακτική: την ίδρυση νεκροταφείων έξω από τα όρια των πόλεων.

Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι η ποιότητα της σαρκοφάγου και τα συνοδευτικά κτερίσματα ενδέχεται να υποδηλώνουν μια οικογένεια με σημαντική οικονομική επιφάνεια. Ωστόσο, η ταυτότητα του παιδιού και η ακριβής κοινωνική του θέση παραμένουν άγνωστες.

Μια πήλινη κουδουνίστρα σε μορφή πετεινού, που ανασύρθηκε από τη ρωμαϊκή παιδική σαρκοφάγο στην Κωνστάντζα. Μικρά σφαιρίδια στο εσωτερικό του ειδωλίου παρήγαν χαρακτηριστικό ήχο όταν αυτό κινούνταν. 
[Credit: Εθνικό Μουσείο Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Κωνστάντζας (MINAC)]

Μια σπάνια μαρτυρία για την παιδική ηλικία στη ρωμαϊκή εποχή

Οι ειδικοί του μουσείου θεωρούν ότι πρόκειται για την πρώτη εξαιρετικά καλά διατηρημένη παιδική σαρκοφάγο αυτού του είδους που έχει ανακαλυφθεί στην Τόμιδα. Οι παλαιότερες σαρκοφάγοι που είχαν καταγραφεί στην πόλη ανήκαν κατά κύριο λόγο σε ενήλικες, γεγονός που καθιστά τη νέα ταφή ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση της μεταχείρισης των παιδιών στις ταφικές πρακτικές.

Τα παιχνίδια, τα βραχιόλια και τα προστατευτικά περίαπτα υποδηλώνουν ότι όσοι οργάνωσαν την ταφή συμπεριέλαβαν αντικείμενα συνδεδεμένα με τη ζωή και την ταυτότητα του παιδιού. Οι bullae ενδέχεται επίσης να προσφέρουν στοιχεία για την κοινωνική του θέση, αν και το περιεχόμενό τους παραμένει άγνωστο.

Οι αρχαιολόγοι σχεδιάζουν να εξετάσουν τα σφραγισμένα περίαπτα με μη επεμβατικές μεθόδους και να πραγματοποιήσουν περαιτέρω μελέτες στα ανθρώπινα κατάλοιπα, την ξύλινη λάρνακα, τα υφάσματα και το βοτανικό υλικό.

Πηγή: ArkeoNews