Πομπηία: Μια ρωμαϊκή ντουλάπα έκρυβε παιδικά φυλακτά και 38 νομίσματα από την έκρηξη του Βεζούβιου

Ο χώρος εύρεσης. [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας] Οι αρχαιολόγοι στην Πομπηία ανέδειξαν το αποτύπωμα μιας ξύλινης ιματιοθήκης, η οποία ...

Ο χώρος εύρεσης. [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Οι αρχαιολόγοι στην Πομπηία ανέδειξαν το αποτύπωμα μιας ξύλινης ιματιοθήκης, η οποία εγκαταλείφθηκε κατά την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. Στο εσωτερικό της βρέθηκαν καλλυντικά, μολύβδινα σταθμά, 38 χάλκινα νομίσματα και ένα περιδέραιο με παιδικά φυλακτά.

Όταν το νέφος της φλεγόμενης τέφρας και των αερίων εισέβαλε στον χώρο, η ιματιοθήκη εξακολουθούσε να στέκεται όρθια. Το ξύλο χρειάστηκε σχεδόν είκοσι αιώνες για να αποσυντεθεί, αλλά έως τότε η τέφρα είχε στερεοποιηθεί γύρω του, διατηρώντας το σχήμα του. Πρόκειται για την ίδια αρχή στην οποία βασίζεται η δημιουργία των γύψινων εκμαγείων των σωμάτων, για τα οποία είναι διάσημη η Πομπηία. Όταν οι αρχαιολόγοι του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας έφτασαν στο σημείο, εντόπισαν ουσιαστικά ένα αρνητικό εκμαγείο επίπλου.

Επρόκειτο για γωνιακό ερμάριο με δύο πτέρυγες, μήκους περίπου 2 μ. η καθεμία, τοποθετημένο στη νοτιοανατολική γωνία του δωματίου. Μέσα και γύρω από αυτό βρίσκονταν τα προσωπικά αντικείμενα κάποιου ανθρώπου, ο οποίος δεν μπόρεσε ή δεν πρόλαβε να επιστρέψει για να τα παραλάβει.

Η ανακάλυψη παρουσιάζεται στο E-Journal degli Scavi di Pompei, σε μελέτη που υπογράφουν ο διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου, Gabriel Zuchtriegel, μαζί με τους Chiara Comegna, Saverio De Rosa, Domenico Esposito, Younes Naime, Giuseppe Scarpati και Ausilia Trapani. Το Πάρκο εξέδωσε επίσης σχετικό δελτίο Τύπου.

Η οικία, με καταλογογραφικό αριθμό IX 11, 7, βρίσκεται στην οικοδομική νησίδα 11 της Regio IX. Οι αρχαιολόγοι διαιρούν την Πομπηία σε εννέα συνοικίες, που ονομάζονται regiones, και κάθε συνοικία σε οικοδομικές νησίδες, τις insulae. Η πρόσοψη της οικίας βλέπει στη Via dell’Abbondanza («Οδός της Αφθονίας»), μία από τις κύριες οδικές αρτηρίες της πόλης. Η πρόσοψη ανασκάφηκε το 1912 και έκτοτε έχει συνδεθεί με έναν άνδρα ονόματι Cornelius Maximus. Οι συγγραφείς θεωρούν αμφίβολη αυτή τη σύνδεση, καθώς βασίστηκε σε επιγραφές που δεν είναι πλέον ορατές.

Χάλκινα νομίσματα και μολύβδινα σταθμά.
 [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Η πρόσφατη ανασκαφή αποκάλυψε ένα σύνολο δωματίων στο πίσω μέρος της οικίας. Οι εργασίες εντάσσονται στο πρόγραμμα αποκατάστασης της γειτονικής Insula των Αγνών Εραστών (Insula of the Chaste Lovers) και προϋπέθεσαν την απομάκρυνση περίπου 2,5 μ. χωμάτινου πρανούς, ώστε να αποσυναρμολογηθεί ο μεταλλικός σκελετός που είχε εγκατασταθεί κατά τις δεκαετίες του 1980 και του 1990. Το πρώτο στρώμα που συνάντησε η ανασκαφική ομάδα ήταν ένα παχύ σύγχρονο επίχωμα, γεμάτο πλαστικά και μεταλλικά απορρίμματα.

Κάτω από αυτό, η οικία αποδείχθηκε παλαιότερη και είχε υποστεί περισσότερες μεταβολές από όσες υποδήλωνε η αρχική εικόνα της. Σε ένα δωμάτιο, το οποίο οι συγγραφείς ταυτίζουν με επιφύλαξη ως χώρο συμποσίων ή εστίασης, διατηρείται ακόμη δάπεδο με ασβεστοκονίαμα, στο οποίο είναι ενσωματωμένα θραύσματα λευκού λίθου του 2ου αιώνα π.Χ. Σώζονται επίσης ίχνη πολύ παλαιότερης τοιχογραφικής διακόσμησης, η οποία μιμούνταν λιθόπλινθους. Τα δωμάτια δίπλα στην είσοδο είχαν μετατραπεί σε καταστήματα. Δύο δωμάτια στο πίσω μέρος ενδέχεται να είχαν ενσωματωθεί στην ταβέρνα με τον αριθμό 8, αν και αυτό δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί. Σε ένα από αυτά υπήρχε ακόμη και αποχωρητήριο, διαμορφωμένο σε κόγχη του τοίχου.

Τμήμα της διακόσμησης της ανατολικής πλευράς γειτονικού δωματίου της οικίας του Κορνήλιου Μάξιμου. Οι κίτρινες τοιχογραφίες του τέταρτου πομπηιανού ρυθμού περιλαμβάνουν φυτικά μοτίβα, διακοσμητικά πλαίσια και παραστάσεις πουλιών.  [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Η οικία βρισκόταν επίσης υπό ανακαίνιση όταν εξερράγη το ηφαίστειο. Οι οροφές των δύο κύριων δωματίων δεν είχαν διακόσμηση, αλλά μόνο εμφανές επίχρισμα. Κάποιος είχε επίσης διανοίξει εκ των υστέρων ένα παράθυρο, καταστρέφοντας τμήμα μιας ολοκληρωμένης ζωγραφικής παράστασης. Αντίθετα, οι τοίχοι έφεραν διακόσμηση του Τέταρτου Πομπηιανού Ρυθμού, του τελευταίου από τα διακοσμητικά συστήματα τοιχογραφίας που χρησιμοποιήθηκαν στην πόλη. Κυριαρχούσαν τα κίτρινα βάθη, με παραστάσεις παγωνιών, πανθήρων και δελφινιών. Οι τοιχογραφίες αποδίδονται στο εργαστήριο ζωγράφων της Via di Castricio, το οποίο ήταν γνωστό για τη συστηματική επανάληψη του ίδιου εικονογραφικού ρεπερτορίου. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι μια τέτοια διακόσμηση μαρτυρεί ένα ορισμένο επίπεδο οικονομικής επένδυσης, δεν αρκεί όμως από μόνη της για να προσδιοριστεί η ταυτότητα του ιδιοκτήτη.

Τι περιείχε η ιματιοθήκη

Η ανασύνθεση του ερμαρίου βασίστηκε στο αποτύπωμά του. Τα εξωτερικά τοιχώματα αποτελούνταν από επικαλυπτόμενες ξύλινες σανίδες, ενώ η βάση από μεγάλες σανίδες. Στο εσωτερικό υπήρχαν ράφια, τα οποία κατέρρευσαν όταν υποχώρησε η οροφή του δωματίου. Δύο σιδερένια εξαρτήματα και δύο ψηλά σιδερένια πόδια το στερέωναν στο δάπεδο. Η οροφή κατέρρευσε τη στιγμή που έφτασε το πυροκλαστικό ρεύμα, με αποτέλεσμα το ερμάριο να θαφτεί εν μέρει και να διατηρηθεί περισσότερο από το μισό ύψος του.

Crepundia (παιδικά αντικείμενα). [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Τα επάνω ράφια βρέθηκαν ανακατεμένα και σε πολύ αποσπασματική κατάσταση. Ανάμεσα στα ευρήματα υπήρχαν κοινή κεραμική, μαγειρικά σκεύη, ένα κύπελλο διακοσμημένο με φολίδες που μιμούνταν κουκουνάρια και η βάση ενός γυάλινου πιάτου. Εντοπίστηκαν επίσης θραύσματα της λεγόμενης egg-shell ware, λεπτής κεραμικής με τοίχωμα σαν κέλυφος αυγού, από τη Βαιτική (Baetica), τη ρωμαϊκή επαρχία που κάλυπτε μεγάλο μέρος της σημερινής νότιας Ισπανίας.

Οι συγγραφείς συσχετίζουν ορισμένα αντικείμενα με τη γυναικεία καθημερινότητα, χωρίς να θεωρούν το ζήτημα οριστικά λυμένο: ένα γυάλινο αρωματοδοχείο ή δοχείο αλοιφών, μια χάλκινη λαβίδα και μια μικρή πλάκα από σχιστόλιθο, η οποία χρησιμοποιούνταν για την κονιοποίηση χρωστικών και λειτουργούσε ως το ρωμαϊκό αντίστοιχο μιας παλέτας μακιγιάζ.

Μέρος του περιεχομένου δεν βρισκόταν πλέον στην αρχική του θέση. Σε απροσδιόριστη χρονική στιγμή, κάποιος είχε διανοίξει μια σήραγγα από τα δυτικά προς το πίσω μέρος του δωματίου, αναμοχλεύοντας το επίχωμα. Τα αντικείμενα που τον ενδιέφεραν περισσότερο είχαν συγκεντρωθεί στο δάπεδο, κυρίως χάλκινα επιτραπέζια σκεύη: μια οινοχόη, ένας κάδος χωρίς λαβή, ένα κύπελλο σε σχήμα καλαθιού, ένα ωοειδές κύπελλο και ένας λύχνος. Όλα υποδηλώνουν ότι είχαν τοποθετηθεί σε σωρό, προκειμένου να περισυλλεγούν αργότερα. Αυτό, ωστόσο, δεν συνέβη ποτέ.

Χάλκινα και κεραμικά σκεύη που ανακαλύφθηκαν σε δωμάτιο της οικίας, κοντά σε παλαιότερη ανασκαφική στοά. Ανάμεσά τους διακρίνονται αγγεία και αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν στην καθημερινή ζωή των κατοίκων. [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

 Μικροσκοπικά φυλαχτά και ίχνη του υφασμάτινου σακουλιού στο οποίο φυλάσσονταν, όπως εντοπίστηκαν κατά την ανασκαφή. Τα 24 κρεμαστά αντικείμενα συνδέονται με την παιδική ηλικία και τις προστατευτικές δοξασίες των Ρωμαίων.  [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Οι συγγραφείς δεν προσδιορίζουν ποιος διάνοιξε τις σήραγγες ούτε πότε. Το δελτίο Τύπου του Αρχαιολογικού Πάρκου επισημαίνει ότι και άλλες πρόσφατες ανασκαφές στην Πομπηία έχουν αποκαλύψει ίχνη ανθρώπων που επέστρεψαν για να αναζητήσουν και να ανακτήσουν τα υπάρχοντά τους.

Τα μόνα αντικείμενα που παρέμεναν στις θέσεις όπου τα είχε αφήσει ο κάτοχός τους βρίσκονταν στο κατώτερο ράφι της νότιας πτέρυγας. Εκεί υπήρχε ένα μικρό ξύλινο κιβωτίδιο με χάλκινο κλείστρο και οκτώ μολύβδινα σταθμά, έξι από τα οποία διέθεταν σιδερένιες λαβές. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι τα αντικείμενα αυτά σχετίζονταν πιθανότερα με επαγγελματική παρά με οικιακή δραστηριότητα, ενδεχομένως με την εμπορία αγαθών, χωρίς όμως να μπορούν να το επιβεβαιώσουν.

«Η Πομπηία δεν είναι μόνο ένας τόπος σπουδαίων έργων τέχνης. Είναι επίσης ένας τόπος όπου τα πιο συνηθισμένα αντικείμενα αναδεικνύουν την ανθρώπινη διάσταση του παρελθόντος», δήλωσε ο Zuchtriegel στην ανακοίνωση του Πάρκου. Πρόσθεσε: «Δεν μπορούμε να ανασυνθέσουμε με βεβαιότητα την ταυτότητα εκείνου που κατοικούσε στην οικία, αλλά αυτά τα θραύσματα μάς φέρνουν πιο κοντά στην καθημερινή του ζωή».

Σκεύη που βρέθηκαν κατά την ανασκαφή της οικίας. Στο βάθος διακρίνεται το αποτύπωμα του μεγάλου ξύλινου ντουλαπιού, το οποίο οι αρχαιολόγοι κατάφεραν να ανασυνθέσουν από τα ίχνη που διατηρήθηκαν στο ηφαιστειακό υλικό.
[Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Ένα παιδικό περιδέραιο με φυλακτά μέσα σε μια ενήλικη ιματιοθήκη

Σε απόσταση περίπου 60 εκ. από το ανατολικό άκρο της νότιας πτέρυγας, πιεσμένα πάνω στο εσωτερικό τοίχωμα του ερμαρίου, βρέθηκαν 24 μικροσκοπικά αντικείμενα, καθένα από τα οποία έφερε οπή ανάρτησης. Ήταν κατασκευασμένα από φαγεντιανή, υαλώδη πάστα από κονιοποιημένο χαλαζία, παρόμοια με κεραμικό υλικό, οστό, υαλόμαζα και ορεία κρύσταλλο.

Ορισμένα απεικονίζουν τον Βησά, θεότητα αιγυπτιακής προέλευσης που προστάτευε τις κατοικίες και τα παιδιά, καθώς και τον Μερκούριο, τον ρωμαϊκό θεό των εμπόρων και των ταξιδιωτών. Άλλα έχουν τη μορφή ποδιών, χεριών, κουκουναριών και βοτρύων, ενώ ανάμεσά τους περιλαμβάνονται χάντρες, ένα ενώτιο σε σχήμα φτερωτού σανδαλιού και ένας αστράγαλος, δηλαδή το οστό της ποδοκνημικής άρθρωσης ζώου, το οποίο οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν ως ζάρι.

Οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν αυτά τα περιδέραια crepundia, από το λατινικό crepare, που σημαίνει «κάνω θόρυβο». Οι γονείς τα κρεμούσαν στα παιδιά για προστασία και, επιπλέον, ώστε να ακούν τις κινήσεις τους, όπως συμβαίνει με μια παιδική κουδουνίστρα.

Μικροσκοπικά φυλαχτά και ίχνη του υφασμάτινου σακουλιού στο οποίο φυλάσσονταν, όπως εντοπίστηκαν κατά την ανασκαφή. Τα 24 κρεμαστά αντικείμενα συνδέονται με την παιδική ηλικία και τις προστατευτικές δοξασίες των Ρωμαίων. [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

 Ένα από τα φυλαχτά που βρέθηκαν στο ντουλάπι: μικροσκοπικό υπόδημα με φτερά, που διατηρεί ακόμη το γαλαζοπράσινο και κίτρινο χρώμα του. Φωτογραφημένο πάνω σε ανθρώπινο δάχτυλο, αποκαλύπτει τις εξαιρετικά μικρές διαστάσεις του.  [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Προτομές παιδιών στα μουσεία του Βρετανικού Μουσείου και των Μουσείων του Βατικανού τα απεικονίζουν φορεμένα σταυρωτά πάνω στο στήθος. Τα αντικείμενα αυτά είναι γνωστά και από τη λατινική γραμματεία. Στην κωμωδία Rudens του Πλαύτου (Πράξη IV, σκηνή 4), μια νεαρή γυναίκα που έχει αποχωριστεί την οικογένειά της καταφέρνει τελικά να αναγνωρίσει τους δικούς της χάρη στα αναμνηστικά αντικείμενα που εξακολουθεί να έχει στην κατοχή της. Οι συγγραφείς διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι μια θεατρική σύμβαση της κωμωδίας δεν αποδεικνύει από μόνη της την ύπαρξη μιας γενικευμένης κοινωνικής πρακτικής.

Το αξιοσημείωτο είναι ότι αυτά τα φυλακτά βρέθηκαν μέσα σε μια ιματιοθήκη ενηλίκου, και δεν πρόκειται για μεμονωμένο εύρημα.

Στην Οικία του Helvius Severus (I 13, 2), οστέινα φυλακτά και χάντρες εντοπίστηκαν σε ένα ερμάριο στο αίθριο (atrium), τον κύριο χώρο υποδοχής της ρωμαϊκής οικίας. Στην Οικία του Κήπου (House of the Garden, Regio V), ένα κιβώτιο περιείχε μικρά κοσμήματα και φυλακτά. Στο νεκροταφείο της Porta Nocera, έξω από μία από τις πύλες της πόλης, μια ενήλικη γυναίκα, πιθανώς κάποια Pithia Rufilla, είχε ταφεί με περίαπτα από κεχριμπάρι, ορεία κρύσταλλο και γυαλί.

Ορισμένα από τα ευρήματα.  [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Οι ερευνητές προτείνουν ότι ορισμένοι άνθρωποι διατηρούσαν τέτοια φυλακτά και κατά την ενήλικη ζωή τους, ως ενθύμια μιας παιδικής ηλικίας από την οποία ενδεχομένως δεν είχαν απομείνει πολλές άλλες αναμνήσεις. Η ερμηνεία αυτή θα ταίριαζε σε έναν ρωμαϊκό κόσμο όπου ήταν συνηθισμένο οι άνθρωποι να ζουν μακριά από την οικογένειά τους και τον τόπο καταγωγής τους.

Τα φυλακτά βρίσκονταν μέσα σε υφασμάτινο σάκο, από τον οποίο διατηρούνται ίχνη. Η αλληλουχία των γεγονότων της καταστροφής μπορεί να ανασυντεθεί με σχετική λεπτομέρεια. Ο σάκος βρισκόταν σε ένα μεσαίο ράφι, ένας βαρύς δοκός έπεσε πάνω στο ερμάριο, το ράφι έγειρε και ο σάκος ολίσθησε προς τον πίσω τοίχο, όπου σκίστηκε. Ορισμένα αντικείμενα διασκορπίστηκαν στο εσωτερικό του ερμαρίου.

Δύο ποντίκια σε ένα πατάρι

Σε ένα άλλο δωμάτιο υπήρχε ξύλινο πατάρι, το οποίο επίσης κατέρρευσε μαζί με όλα όσα ήταν αποθηκευμένα πάνω του. Ανάμεσα στα ευρήματα υπήρχαν αμφορείς και κοινά επιτραπέζια σκεύη, μεταξύ των οποίων ένας αμφορέας βορειοαφρικανικής προέλευσης για τη μεταφορά ελαιολάδου. Στον πυθμένα του αμφορέα, η ανασκαφική ομάδα ανέκτησε 117 μικροσκοπικά οστικά θραύσματα, τα οποία προέρχονταν από τουλάχιστον δύο νεαρά ποντίκια.

Με βάση τα δόντια και τα οστά, οι ειδικοί αποδίδουν τα κατάλοιπα, ως πιθανότερη εκδοχή, στον δασοποντικό (Apodemus sylvaticus), είδος που απαντά σε κήπους και αγροτικές περιοχές και εισέρχεται σε πατάρια και αποθηκευτικούς χώρους αναζητώντας τροφή.

Διακοσμητική παράσταση αγγείου από το τρικλίνιο της οικίας του Φρίξου (Casa di Frisso, V 6, 7) στην Πομπηία. Το έργο χρησιμοποιείται στη μελέτη για τη σύγκριση των ζωγραφικών μοτίβων διαφορετικών κατοικιών της αρχαίας πόλης. [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας] 

Λεπτομέρεια τοιχογραφίας από την οικία του Lesbianus (I 13, 9) στην Πομπηία, με διακοσμητική παράσταση αγγείου. Η εικόνα περιλαμβάνεται στην επιστημονική μελέτη ως συγκριτικό παράδειγμα της διακόσμησης άλλων πομπηιανών κατοικιών. [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Δεν είναι γνωστό αν τα ποντίκια μπήκαν τυχαία στον αμφορέα, αν προσελκύστηκαν από υπολείμματα τροφής ή πώς πέθαναν. Το εύρημα προστίθεται στα κατάλοιπα τρωκτικών που έχουν εντοπιστεί στην έπαυλη της Civita Giuliana, όπου βρέθηκαν στους χώρους διαμονής των υποδουλωμένων εργατών, καθώς και στους υπονόμους του Ηράκλειου (Herculaneum‎‎). Αποτελεί υπενθύμιση ότι οι ρωμαϊκές πόλεις μοιράζονταν τον χώρο τους και με ανεπιθύμητους «συγκατοίκους».

38 νομίσματα και ένα αναπάντητο ερώτημα

Είκοσι εκατοστά νοτιότερα, δίπλα στα σταθμά, εντοπίστηκε ένα μικρό συμπαγές σύνολο 38 χάλκινων νομισμάτων, τοποθετημένων μέσα σε ένα μικρό καλάθι, από το οποίο διατηρείται μόνο η βάση. Η μικροσκοπική εξέταση των ινών έδειξε ότι αυτές μοιάζουν με εκείνες του σπάρτου, ενός ανθεκτικού μεσογειακού φυτού που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή καλαθιών και σχοινιών, αν και η ταύτιση παραμένει προσωρινή.

Όλα τα νομίσματα είναι χάλκινα. Δύο είναι παλαιότερα και πολύ φθαρμένα: ένα νόμισμα από την Ίμπιζα (Ebusus) και ένα σηστέρτιο που κόπηκε επί Κλαυδίου στο όνομα του Γερμανικού. Τα υπόλοιπα 36 χρονολογούνται στη βασιλεία του Νέρωνα και κόπηκαν μεταξύ 64 και 67 μ.Χ., με ιδιαίτερα μεγάλη ομάδα 21 νομισμάτων του 65 μ.Χ. Καθώς η έκρηξη σημειώθηκε το 79 μ.Χ., ακόμη και τα νεότερα νομίσματα ήταν ήδη ηλικίας περίπου δώδεκα ετών.

Οι συγγραφείς περιγράφουν το νομισματικό σύνολο ως ένα μικρό απόθεμα, πιθανώς προορισμένο για τις καθημερινές δαπάνες. Ένας κατά προσέγγιση υπολογισμός αποδίδει το μέγεθος της αγοραστικής του δύναμης. Το άθροισμα των ονομαστικών αξιών (26 ασσάρια, 7 δίπολλα και 3 σηστέρτια του Νέρωνα, μαζί με το σηστέρτιο της εποχής του Κλαυδίου), αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 56 ασσάρια, τη βασική χάλκινη νομισματική μονάδα της Ρώμης.

Σε μια ταβέρνα της Πομπηίας, ένα γκράφιτι διαφήμιζε ότι ένα ασσάριο αρκούσε για κοινό κρασί, δύο για καλύτερης ποιότητας και τέσσερα για Φαλερνιανό οίνο, ένα ιδιαίτερα εκλεκτό κρασί (CIL IV 1679). Με το συγκεκριμένο χρηματικό ποσό θα μπορούσε κανείς να αγοράσει δεκατέσσερα κύπελλα Φαλερνιανού οίνου.

Η παρουσία των νομισμάτων υποδηλώνει ότι όποιος κατοικούσε στην οικία δεν ανέκτησε τα πολυτιμότερα υπάρχοντά του, είτε αυτά είχαν χρηματική είτε συναισθηματική αξία. Εάν βρισκόταν στην πόλη όταν συνέβη η καταστροφή, ενδέχεται να επιχείρησε να διαφύγει και να μην επέστρεψε ποτέ.

Εάν πέθανε, τα υπάρχοντά του ενδέχεται να περιήλθαν στην κατηγορία των περιουσιών που ο αυτοκράτορας Τίτος, οποίος εγκαινίασε το Κολοσσαίο την επόμενη χρονιά, διέθεσε για την ενίσχυση των επιζώντων. Ο Σουητώνιος αναφέρει σχετικά:

«Επέλεξε με κλήρωση, μεταξύ των πρώην υπάτων, τους άνδρες που θα βοηθούσαν την Καμπανία να ανακάμψει και διέθεσε τις περιουσίες όσων είχαν πεθάνει στην καταστροφή του Βεζούβιου χωρίς να αφήσουν κληρονόμους για την ανοικοδόμηση των πληγεισών πόλεων».

Σουητώνιος, Βίος Τίτου, 8.4.

Η ίδια η επιστημονική μελέτη συνιστά προσοχή. Επισημαίνει ότι το συγκεκριμένο χωρίο απαιτεί φιλολογική και νομική πλαισίωση προτού συσχετιστεί με τους ιδιοκτήτες της ιματιοθήκης. Ούτε υπάρχει βεβαιότητα για την ταυτότητά τους.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν να επιλεγεί με βεβαιότητα μία από τις δύο εκδοχές: είτε οι άνθρωποι διέφυγαν και δεν επέστρεψαν ποτέ είτε πέθαναν κατά την έκρηξη. Και εκείνος που φύλαξε τα παιδικά φυλακτά μέσα σε ένα ερμάριο εξακολουθεί να παραμένει ανώνυμος.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

G. Zuchtriegel, C. Comegna, et al., Lo scavo di una domus nell’insula IX 11: il rinvenimento di un armarium con crepundia. E-Journal degli Scavi di Pompei, 11 (2026)

Πηγή: LBV Magazine