Verica: Η γυναίκα ηγεμόνας της Εποχής του Σιδήρου που έφερε τους Ρωμαίους στη Βρετανία

Καλλιτεχνική αναπαράσταση της Verica ως Rex (βασίλισσα της Εποχής του Σιδήρου ή, από τη ρωμαϊκή οπτική, «γυναίκα βασιλιάς») γύρω στο 40 μ.Χ....

Καλλιτεχνική αναπαράσταση της Verica ως Rex (βασίλισσα της Εποχής του Σιδήρου ή, από τη ρωμαϊκή οπτική, «γυναίκα βασιλιάς») γύρω στο 40 μ.Χ. Εικονίζεται με ενδυμασία της Εποχής του Σιδήρου (χιτώνα και εσάρπα), χρυσή πόρπη και χρυσό περιδέραιο τύπου torc, κατασκευασμένο στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και παρόμοιο με εκείνα που βρέθηκαν στον θησαυρό του Winchester, χρυσά ρωμαϊκά ενώτια και κόμμωση ιουλιοκλαυδιανού τύπου, αντίστοιχη με εκείνη που υιοθέτησε η Ρωμαία αυτοκράτειρα Λιβία, σύζυγος του Αυγούστου, τον 1ο αιώνα μ.Χ. [Credit: Miles Russell και Macsen Russell]

Αρχαιολόγοι του Πανεπιστημίου του Bournemouth υποστηρίζουν ότι η Verica, ηγεμόνας των Ατρεβάτων στη Βρετανία κατά την Εποχή του Σιδήρου, ήταν γυναίκα και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη ρωμαϊκή εισβολή του 43 μ.Χ. Οι ιστορικοί επί μακρόν τη θεωρούσαν άνδρα, ενώ η νέα έρευνα αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αφηγούμαστε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της πρώιμης βρετανικής ιστορίας.

Η Verica ήταν ηγεμόνας των Ατρεβάτων, μιας φυλετικής ομάδας της οποίας η επικράτεια κάλυπτε μεγάλο μέρος των σημερινών κομητειών Hampshire και West Sussex. Περίπου το 40 μ.Χ. έχασε την εξουσία της και κατέφυγε στη Ρώμη, προκειμένου να ζητήσει τη βοήθεια του αυτοκράτορα Κλαυδίου. Ο Ρωμαίος ιστορικός Κάσσιος Δίων έγραψε ότι η εισβολή πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά επειδή η Verica έπεισε τον Κλαύδιο να διασχίσει τη Μάγχη. Οι Ρωμαίοι συγγραφείς παρουσίαζαν τον Κλαύδιο ως έναν αδύναμο ηγεμόνα, ο οποίος χειραγωγούνταν από γυναίκες και απελεύθερους, επομένως μια αφήγηση σύμφωνα με την οποία μια γυναίκα επηρέαζε τις αποφάσεις του ταίριαζε στην εικόνα που ήθελαν να προβάλουν για εκείνον.

Της έρευνας ηγήθηκε ο δρ Miles Russell, διευθυντής των αρχαιολογικών ερευνών πεδίου του πανεπιστημίου. Όπως υποστηρίζει, οι κλασικοί ιστορικοί του 19ου αιώνα υπέθεσαν ότι η Verica ήταν άνδρας εξαιτίας της δικής τους πατριαρχικής αντίληψης, ενώ κανένα στοιχείο των διαθέσιμων τεκμηρίων δεν υποστηρίζει αυτή την άποψη.

Η πρώτη ένδειξη προέρχεται από το όνομά της. Τα γυναικεία ονόματα εκείνης της περιόδου συχνά κατέληγαν σε «-a», όπως συνέβαινε με την Cartimandua των Βριγάντων στο Yorkshire και τη Βοαδίκεια (Boudica) των Ικηνών στο Norfolk. Και οι τρεις γυναίκες έζησαν την ίδια εποχή. Η Βοαδίκεια είναι η γνωστότερη, καθώς ηγήθηκε μιας εξέγερσης κατά της ρωμαϊκής κυριαρχίας το 60 μ.Χ. Ο Russell υποστηρίζει ότι η Verica διέθετε μεγαλύτερη εξουσία και επιρροή και από τις δύο.

Αργυρό νόμισμα της Verica, στο οποίο απεικονίζεται γυμνή έφιππη πολεμίστρια με δόρυ. [Credit: Chris Rudd Ltd]

Τα νομίσματα προσθέτουν επιπλέον στοιχεία υπέρ αυτής της ερμηνείας. Στα νομίσματα της Verica αναγράφεται ο λατινικός τίτλος «REX», τον οποίο πολλοί μελετητές εξέλαβαν ως απόδειξη ότι επρόκειτο για άνδρα ηγεμόνα. Ο Russell επισημαίνει ότι η Ρώμη απέδιδε αυτόν τον τίτλο και σε γυναίκες, με γνωστότερο παράδειγμα την Κλεοπάτρα της Αιγύπτου. Ο τίτλος δείχνει επίσης ότι η Verica ασκούσε την εξουσία της με την πλήρη έγκριση του αυτοκράτορα.

Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει η εικονογραφία των νομισμάτων. Άλλοι Βρετανοί ηγεμόνες που εξέδιδαν νομίσματα απεικόνιζαν πολεμιστές με σαφώς ανδρικά χαρακτηριστικά. Αντίθετα, στα νομίσματα της Verica απεικονίζεται μια λεπτή, γυναικεία μορφή, με γυμνό στήθος, έφιππη.

Χρυσό νόμισμα της Verica, στο οποίο απεικονίζεται γυμνή έφιππη πολεμίστρια με δόρυ, καθώς και οι επιγραφές VIR (για τη Verica) και REX. [Credit: Museums Victoria Collections, CC BY 4.0]

Ο Russell αναφέρει ότι η παλαιότερη αφήγηση, σύμφωνα με την οποία ο Κλαύδιος ενήργησε αποκλειστικά επειδή του το ζήτησε μια γυναίκα, ανταποκρίνεται σε μια γνωστή εικόνα ενός υποταγμένου αυτοκράτορα, ο οποίος βρισκόταν υπό την επιρροή της συζύγου του. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, ο Δίων απέδωσε ολόκληρη τη στρατιωτική εκστρατεία στους ψιθύρους μιας μηχανορράφου ξένης γυναίκας.

Ο Russell θεωρεί ότι ο ρόλος της ήταν πολύ σημαντικότερος. Η Verica παρείχε στους Ρωμαίους τακτικές πληροφορίες και υποστήριξη επί του πεδίου, ενώ η συνεργασία της συνέβαλε καθοριστικά στην επιτυχία της εκστρατείας. Για τον Κλαύδιο, η εισβολή αποτελούσε μια ευκαιρία να αποδείξει τις ικανότητές του ως στρατιωτικού ηγέτη, και η Verica τού προσέφερε την αφορμή που χρειαζόταν.

Η Verica υπήρξε σημαντική πολιτική προσωπικότητα στη Βρετανία κατά την ύστερη Εποχή του Σιδήρου, ωστόσο η ιστορία της έχει σε μεγάλο βαθμό αγνοηθεί. Ο Russell επιθυμεί να μείνει στη μνήμη ως γυναίκα βασιλιάς και ως μία από τις πρώτες και σημαντικότερες γυναίκες ηγεμόνες της βρετανικής ιστορίας. Όπως υποστηρίζει, εάν δεν είχε εκδιωχθεί από την εξουσία και δεν είχε αναζητήσει τη στρατιωτική βοήθεια των Ρωμαίων, η Ρώμη ενδέχεται να μην είχε εισβάλει ποτέ στη Βρετανία.

Η ανακάλυψη αυτή βασίζεται σε προηγούμενη έρευνα του ίδιου πανεπιστημίου. Πέρυσι, ο Russell και οι συνεργάτες του ανακοίνωσαν ότι είχαν εντοπίσει ενδείξεις ύπαρξης μιας μητριαρχικής κοινωνίας στη Βρετανία της Εποχής του Σιδήρου, στην οποία οι σύζυγοι εγκαθίσταντο στις κοινότητες των γυναικών τους.

Η έρευνα για τη Verica παρουσιάζεται σε ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Caratacus: Great King of Britain», το οποίο θα κυκλοφορήσει από τον εκδοτικό οίκο Bloomsbury τον Ιανουάριο, ενώ σχετικό δημοσίευμα φιλοξενείται και στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Current Archaeology.

Πηγή: Archaeology News