Ένα ψηφιδωτό που περίμενε 90 χρόνια να αποκαλυφθεί στα Σκόπια

Τμήμα πολύχρωμου ψηφιδωτού της Ύστερης Αρχαιότητας, το οποίο αποκαλύφθηκε στον αρχαιολογικό χώρο της Pelenica, κοντά στα Σκόπια. [Credit: Na...

Τμήμα πολύχρωμου ψηφιδωτού της Ύστερης Αρχαιότητας, το οποίο αποκαλύφθηκε στον αρχαιολογικό χώρο της Pelenica, κοντά στα Σκόπια. [Credit: National Archaeological Museum of North Macedonia]

Ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν κοντά στα Σκόπια επιβεβαίωσαν την ύπαρξη ενός ψηφιδωτού δαπέδου, το οποίο είχε καταγραφεί πριν από περίπου 90 χρόνια. Αρχαιολόγοι που εργάζονται στον αρχαιολογικό χώρο της Pelenica έφεραν στο φως ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό που χρονολογείται στην Ύστερη Αρχαιότητα, καθώς και κεραμικά θραύσματα και ένα νόμισμα.

Η ανακάλυψη καθιστά δυνατή την επανεξέταση της μακροχρόνια αμφισβητούμενης αρχιτεκτονικής ιστορίας της περιοχής, στην οποία σώζονται κατασκευές της ρωμαϊκής περιόδου.

Οι ανασκαφές, οι οποίες ξεκίνησαν στις 28 Οκτωβρίου 2026 από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, διεξάγονται υπό τη διεύθυνση του Radomir Ivanović, ενός από τους ανώτερους επιμελητές του μουσείου. Στόχος της ερευνητικής ομάδας είναι η επαλήθευση των αρχαιολογικών καταγραφών που ανάγονται στη δεκαετία του 1930, στην Pelenica, η οποία βρίσκεται κοντά στο Dračevo, νότια των Σκοπίων.

Πολύχρωμο ψηφιδωτό της Ύστερης Αρχαιότητας

Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό δάπεδο, κατασκευασμένο με την τεχνική opus tessellatum. Η τεχνική αυτή, η οποία ήταν ευρέως διαδεδομένη σε ολόκληρο τον ρωμαϊκό κόσμο, περιλαμβάνει τη συναρμογή μικρών λίθινων ή κεραμικών κύβων (ψηφίδων), με σκοπό τη δημιουργία γεωμετρικών, φυτικών ή εικονιστικών συνθέσεων.

Μέχρι στιγμής, έχουν αποκαλυφθεί μόνο τμήματα του ψηφιδωτού κατά μήκος των άκρων της ανασκαφικής περιοχής. Κατά συνέπεια, δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί οι συνολικές διαστάσεις του δαπέδου, το διακοσμητικό του πρόγραμμα και η ακριβής λειτουργία του κτηρίου στο οποίο ανήκει.

Τα κεραμικά ευρήματα και το νόμισμα που εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια των ίδιων ανασκαφών χρονολογούνται επίσης στην Ύστερη Αρχαιότητα.

Μέλος της αρχαιολογικής ομάδας καθαρίζει το νεοανακαλυφθέν ψηφιδωτό στην Pelenica, όπου οι ανασκαφές επιβεβαίωσαν αρχαιολογικές καταγραφές που ανάγονται σχεδόν 90 χρόνια πίσω.
[Credit: National Archaeological Museum of North Macedonia]

Η αρχαιολογική ιστορία της Pelenica από τη δεκαετία του 1930

Η Pelenica αποτελεί οικιστική περιοχή που είχε αποτελέσει αντικείμενο προηγούμενης αρχαιολογικής έρευνας. Σύμφωνα με την ακαδημαϊκή μελέτη Eight Millennia: Life, Culture, Creativity, η οποία δημοσιεύθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή των Σκοπίων το 2019, οι πρώτες ανασκαφές στην περιοχή πραγματοποιήθηκαν το 1936 και το 1937.

Κατά τη διάρκεια αυτών των ερευνών, οι οποίες τελούσαν υπό την εποπτεία του R. Grujić, τότε διευθυντή του Μουσείου των Σκοπίων, καταγράφηκαν αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.

Οι ιστορικές καταγραφές υποδεικνύουν την παρουσία διαφόρων κατασκευών εντός ενός οχυρωμένου χώρου, διαστάσεων περίπου 130×100 μέτρων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ένα εκκλησιαστικό κτήριο της παλαιοχριστιανικής περιόδου και ένα κυκλικό οικοδόμημα με ψηφιδωτό δάπεδο.

Το κυκλικό αυτό οικοδόμημα, με διάμετρο περίπου 10,80–11 μέτρων, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της αρχιτεκτονικής ιστορίας της Pelenica. Ο αρχαιολόγος Ivan Mikulčić συσχέτισε τα κατάλοιπά του με ένα αγροτικό οικιστικό συγκρότημα που ανήκε σε εύπορο γαιοκτήμονα και χρησιμοποιήθηκε μεταξύ του 3ου και του 5ου αιώνα μ.Χ.

Ωστόσο, αυτή η ερμηνεία δεν σημαίνει ότι η λειτουργία όλων των κατασκευών έχει προσδιοριστεί οριστικά.

Παλαιότερα έγγραφα αναφέρουν επίσης ότι η επιφάνεια του ψηφιδωτού θα μπορούσε να ανέρχεται σε περίπου 200 τετραγωνικά μέτρα. Η ακαδημαϊκή δημοσίευση αντιμετωπίζει με επιφύλαξη την αξιοπιστία αυτής της μέτρησης. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να υποστηριχθεί με βεβαιότητα ότι το ψηφιδωτό που αποκαλύφθηκε πρόσφατα έχει τις ίδιες διαστάσεις.

Νέα έρευνα ενδέχεται να διευκρινίσει τη λειτουργία του οικοδομήματος

Οι ανασκαφές του 2026 επιβεβαιώνουν τις ιστορικές καταγραφές σχετικά με την παρουσία ψηφιδωτών στην Pelenica, προσφέροντας νέα αρχαιολογικά τεκμήρια. Ωστόσο, απαιτείται εκτενέστερη έρευνα προκειμένου να επιβεβαιωθεί η σχέση μεταξύ του δαπέδου που αποκαλύφθηκε και του κυκλικού οικοδομήματος που απεικονίζεται στα παλαιά σχέδια.

Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο σχεδιάζει να πραγματοποιήσει γεωφυσικές διασκοπήσεις στην αυλή του μοναστηριακού συγκροτήματος. Οι έρευνες αυτές αναμένεται να προσδιορίσουν τη θέση των αρχιτεκτονικών καταλοίπων που δεν έχουν ακόμη ανασκαφεί.

Το Κέντρο Συντήρησης των Σκοπίων σκοπεύει να ξεκινήσει το 2027 τις εργασίες για τη συντήρηση του ψηφιδωτού και των υπόλοιπων αρχιτεκτονικών καταλοίπων.

Το ανασκαφικό πρόγραμμα χρηματοδοτείται από τον Δήμο Kisela Voda. Στην έρευνα συμμετέχουν ειδικοί από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το Κέντρο Συντήρησης των Σκοπίων και το Ινστιτούτο Παλαιάς Σλαβικής Κουλτούρας του Prilep.

Πηγή: ArkeoNews