Αλβανία: Έξι ρωμαϊκά ψηφιδωτά αποκαλύπτουν έναν άγνωστο οικισμό 1.600 ετών

Ψηφιδωτό με την παράσταση του Έρωτα, που αποκαλύφθηκε στην Αλβανία. [Credit: Vjosa - Park Kombëtar ] Στη νότια Αλβανία, στις όχθες του τελευ...

Ψηφιδωτό με την παράσταση του Έρωτα, που αποκαλύφθηκε στην Αλβανία. [Credit: Vjosa - Park Kombëtar]

Στη νότια Αλβανία, στις όχθες του τελευταίου μεγάλου ευρωπαϊκού ποταμού που δεν διαθέτει ούτε ένα φράγμα, οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως έξι ψηφιδωτά του 4ου αιώνα μ.Χ. και ολοένα περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι ανήκουν σε έναν οικισμό πολύ μεγαλύτερο από ό,τι αναμενόταν.

Στο μικρό χωριό Qesarat, στο Τεπελένι της νότιας Αλβανίας, μια ιταλοαλβανική αρχαιολογική αποστολή μόλις ολοκλήρωσε την καλοκαιρινή ανασκαφική περίοδο, κατά την οποία ήρθε στο φως κάτι ασυνήθιστο: έξι διακοσμημένα δάπεδα από ένα κτίριο της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου, ακριβώς στην άκρη του Εθνικού Πάρκου Άγριου Ποταμού Αώου (Vjosa Wild River National Park).

Το πάρκο, το οποίο κηρύχθηκε τον Μάρτιο του 2023, προστατεύει το τελευταίο τμήμα του ποταμού Αώου, καθώς αυτός ρέει, χωρίς κανένα φράγμα, από τα βουνά της Ελλάδας έως την Αδριατική Θάλασσα. Πρόκειται για τον μοναδικό ποταμό αυτού του μεγέθους που έχει απομείνει στην Ευρώπη χωρίς φράγμα που να διακόπτει τη φυσική ροή του.

Η προστατευόμενη περιοχή εκτείνεται σε περίπου 12.700 εκτάρια (περίπου 127 km²), έκταση λίγο μεγαλύτερη από την πόλη του Σαν Φρανσίσκο. Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε αρχικά μέσω της σελίδας του πάρκου στο Facebook, βάσει πληροφοριών που παρείχαν απευθείας οι αρχαιολόγοι οι οποίοι εργάζονται στον χώρο.

Ρωμαϊκά ψηφιδωτά που αποκαλύφθηκαν στην Αλβανία.
 [Credit: Vjosa – Park Kombëtar]

Έξι ψηφιδωτά και o θεός του έρωτα

Κατά την ανασκαφική περίοδο του 2026, η ομάδα αποκάλυψε έξι δάπεδα διακοσμημένα με πολύχρωμα ψηφιδωτά, κατασκευασμένα με ψηφίδες διαφορετικών χρωμάτων, και όχι με την απλούστερη ασπρόμαυρη τεχνοτροπία που απαντάται σε άλλες περιοχές. Τα ψηφιδωτά συνδυάζουν γεωμετρικά μοτίβα με ανθρωπομορφικές παραστάσεις.

Σε μία από τις παραστάσεις έχει αναγνωριστεί ο Έρωτας, ο αρχαιοελληνικός θεός της ερωτικής επιθυμίας, ένα θέμα που χρησιμοποιούνταν συχνά στη διακόσμηση ιδιωτικών κατοικιών κατά τον ύστερο ρωμαϊκό κόσμο.

Πάνω από τα δάπεδα βρέθηκαν επίσης θραύσματα γραπτού επιχρίσματος τοίχων, γεγονός που υποδηλώνει ότι και οι τοίχοι έφεραν διακόσμηση σε αρμονία με τα ψηφιδωτά δάπεδα.

Οι αρχαιολόγοι χρονολογούν το συγκρότημα στον 4ο αιώνα μ.Χ., δηλαδή περίπου 1.600 χρόνια πριν. Αυτό το εντάσσει στην Ύστερη Αρχαιότητα, μια περίοδο κατά την οποία η Ρώμη είχε ήδη ελέγξει τα Βαλκάνια επί αιώνες, αλλά κατά την οποία μεγάλα αγροτικά κτήματα εξακολουθούσαν να διαμορφώνουν ενεργά το τοπίο της περιοχής.

Ποιοι πραγματοποιούν την ανασκαφή και γιατί

Η ανασκαφή αποτελεί μέρος του προγράμματος «Arkeologjia e peizazhit në zonën Tepelenë-Memaliaj» («Αρχαιολογία του τοπίου στην περιοχή Τεπελένι–Μεμαλιάι»), το οποίο υλοποιείται από την Ακαδημία Αλβανικών Σπουδών στα Τίρανα σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Μπάρι «Aldo Moro», με την υποστήριξη του ιταλικού Υπουργείου Εξωτερικών.

Την ανασκαφή διευθύνουν οι καθηγητές Eduart Shehi και Sabina Veseli, από το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας και την Ακαδημία Αλβανικών Σπουδών της Αλβανίας, μαζί με τον καθηγητή Custode Silvio Fioriello του Πανεπιστημίου του Μπάρι.

Στην ανακοίνωση του πάρκου, ο Shehi χαρακτήρισε το εύρημα νέα ένδειξη για τον τρόπο με τον οποίο ζούσαν οι άνθρωποι σε αυτή την περιοχή της Αλβανίας κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής κυριαρχίας και εξέφρασε την ελπίδα ότι Αλβανοί φοιτητές θα συμμετάσχουν σε αυτήν και στις μελλοντικές ανασκαφικές περιόδους. Όπως σημείωσε, η κλίμακα του προγράμματος το απαιτεί.

Ρωμαϊκά ψηφιδωτά που αποκαλύφθηκαν στην Αλβανία.
 [Credit: Vjosa – Park Kombëtar]

Ένας αρχαιολογικός χώρος πολύ μεγαλύτερος από ό,τι υποδηλώνουν τα έξι ψηφιδωτά

Η πραγματική σημασία, ωστόσο, βρίσκεται σε αυτό που υποδηλώνουν τα έξι δάπεδα σχετικά με όσα εξακολουθούν να είναι θαμμένα κάτω από το Qesarat.

Οι επιφανειακές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν κατά τις προηγούμενες ανασκαφικές περιόδους, πριν από τη φετινή ανασκαφή, είχαν ήδη καλύψει περίπου 70 εκτάρια της περιοχής. Κατά τη διάρκεια των ερευνών καταγράφηκαν 67 διαφορετικές τοπογραφικές μονάδες και εντοπίστηκαν σχεδόν 20 διακριτές αρχαιολογικές θέσεις, αρκετές από τις οποίες παρουσιάζουν ενδείξεις κατοίκησης σε περισσότερες από μία ιστορικές περιόδους.

Οι προηγούμενες ανασκαφικές εκστρατείες είχαν ήδη αποκαλύψει ένα μεγάλο κτίριο με λουτρικό συγκρότημα, χαρακτηριστικό στοιχείο των εύπορων ρωμαϊκών οικιών, καθώς και κατάλοιπα άλλων κατοικιών υψηλού κοινωνικού status, διακοσμημένων με ψηφιδωτά και τοιχογραφίες.

Υπό αυτό το πρίσμα, τα έξι ψηφιδωτά δάπεδα που αποκαλύφθηκαν φέτος φαίνονται λιγότερο ως ένα μεμονωμένο δείγμα πολυτελούς διακόσμησης και περισσότερο ως ένα τμήμα ενός πολύ μεγαλύτερου συγκροτήματος κτιρίων, το οποίο αναπτύχθηκε στο Qesarat κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορικής περιόδου και συνεχίστηκε έως και την Ύστερη Αρχαιότητα.

Η ιστορία του Qesarat, ωστόσο, δεν αρχίζει με τη Ρώμη.

Προγενέστερες έρευνες στην περιοχή γύρω από το χωριό έφεραν επίσης στο φως προϊστορικό υλικό, το οποίο αποδίδεται στην Ύστερη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού. Μια συγκέντρωση ευρημάτων, που εκτείνεται σε περισσότερα από τρία εκτάρια, περιλάμβανε περισσότερα από 1.100 τεμάχια πυριτόλιθου και εκατοντάδες θραύσματα κεραμικής.

Οι ερευνητές έχουν διατυπώσει την υπόθεση ότι ενδέχεται να πρόκειται για έναν ασυνήθιστα μεγάλο προϊστορικό οικισμό για τα δεδομένα της περιοχής, αν και αυτό παραμένει υπόθεση, μέχρι να πραγματοποιηθούν περαιτέρω ανασκαφές.

Η ίδια η θέση βοηθά να εξηγηθεί η μακρά και συνεχής κατοίκηση. Το Qesarat βρίσκεται πάνω σε έναν λόφο που δεσπόζει στις καμπές του ποταμού Αώου, σχηματίζοντας ένα είδος φυσικού αμφιθεάτρου.

Όλα δείχνουν προς έναν ρωμαϊκό οικισμό που ξεκίνησε γύρω από μία μεγάλη έπαυλη και σταδιακά επεκτάθηκε σε μεγάλο τμήμα της πλαγιάς. Ένα πρότυπο που είναι γνωστό και από άλλες περιοχές του ρωμαϊκού κόσμου.

Η ρωμαϊκή έπαυλη του Rutland στη Βρετανία, της οποίας το περίτεχνο ψηφιδωτό, με μια παράσταση από τον Τρωικό Πόλεμο, έγινε διεθνώς γνωστό μετά την ανακάλυψή του κάτω από αγροτικό αγρό, ακολούθησε παρόμοια πορεία: αυτό που ξεκίνησε ως ιδιωτική κατοικία επεκτάθηκε, μέσα σε διαδοχικές γενιές, σε έναν ευρύτερο οικισμό.

Η Ισπανία διαθέτει επίσης γνωστά παραδείγματα του ίδιου προτύπου, σε θέσεις όπως η Carranque (Τολέδο) και η La Olmeda (Παλένθια).

Η ερευνητική ομάδα δεν έχει ακόμη δημοσιεύσει μια πλήρη ερμηνεία των φετινών ευρημάτων και η ακριβής λειτουργία του συγκροτήματος παραμένει ασαφής.

Επρόκειτο για την κατοικία μιας εύπορης οικογένειας; Αποτελούσε τμήμα ενός μεγαλύτερου οικισμού; Ή μήπως επρόκειτο για κάποιου άλλου τύπου ρωμαϊκό κέντρο, το οποίο είχε αναπτυχθεί δίπλα στον Αώο;

Οι ίδιοι οι αρχαιολόγοι επισημαίνουν ότι απαιτούνται περαιτέρω ανασκαφές για να δοθεί απάντηση στα ερωτήματα αυτά. Γεγονός που σημαίνει ότι η ιταλοαλβανική ομάδα έχει ήδη μπροστά της αρκετές ακόμη ανασκαφικές περιόδους στο Qesarat.

Πηγή: LBV Magazine