Περπερικόν: Τα πρώτα θραύσματα μνημειακών αγαλμάτων αποκαλύπτονται μετά από 26 χρόνια ανασκαφών

Αεροφωτογραφία της αρχαίας βραχώδους πόλης του Περπερικού στη νότια Βουλγαρία, όπου οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως τα πρώτα τεκμήρια μνημειακ...

Αεροφωτογραφία της αρχαίας βραχώδους πόλης του Περπερικού στη νότια Βουλγαρία, όπου οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως τα πρώτα τεκμήρια μνημειακών αγαλμάτων έπειτα από 26 χρόνια ανασκαφών. [Credit:Nikolay Ovcharov]

Μετά από περισσότερες από δυόμισι δεκαετίες ανασκαφών στο Περπερικόν, οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως τα πρώτα άμεσα τεκμήρια ότι μνημειακά αγάλματα βρίσκονταν κάποτε ανάμεσα στους ναούς και τα μαυσωλεία της αρχαίας βραχώδους πόλης.

Τα ευρήματα περιλαμβάνουν ένα λίθινο βάθρο, τμήμα αγάλματος ανδρικής μορφής σε φυσικό μέγεθος και ένα ακόμη γλυπτό θραύσμα, το οποίο ενδέχεται να ανήκε σε ζώο, πιθανώς σε λέοντα. Τα ευρήματα ήρθαν στο φως κατά τις τελευταίες εβδομάδες της φετινής, σχεδόν τετράμηνης, ανασκαφικής περιόδου στο Περπερικόν, στη νότια Βουλγαρία.

Σύμφωνα με τον διευθυντή της ανασκαφής, καθηγητή Nikolay Ovcharov, τα τμήματα χρονολογούνται στη Ρωμαϊκή Ύστερη και την Ύστερη Αρχαιότητα, μεταξύ του 3ου και των αρχών του 6ου αιώνα μ.Χ. Εντοπίστηκαν στη Νότια Συνοικία της πόλης, εντός της λεγόμενης Area Sacra, ήτοι της Ιερής Ζώνης, όπου οι αρχαιολόγοι έχουν αποκαλύψει ναούς και μαυσωλεία που συνδέονται με εύπορους κατοίκους.

Τα πρώτα αγάλματα που εντοπίζονται μετά από 26 χρόνια ανασκαφών

Το Περπερικόν έχει προσφέρει, κατά τη διάρκεια δεκαετιών έρευνας, εκτεταμένα τεκμήρια μνημειακής αρχιτεκτονικής, μεταξύ των οποίων κίονες, κιονόκρανα, γείσα και άλλα λαξευμένα αρχιτεκτονικά μέλη. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, οι αρχαιολόγοι δεν είχαν εντοπίσει αντίστοιχα κατάλοιπα μεγάλης κλίμακας εικονιστικής γλυπτικής.

Αυτό καθιστά το νεοανακαλυφθέν βάθρο και τα θραύσματα αγαλμάτων ιδιαίτερα σημαντικά. Η ανδρική μορφή ήταν περίπου φυσικού μεγέθους, ενώ το δεύτερο γλυπτικό θραύσμα φαίνεται να αναπαριστά τμήμα ζώου. Οι αρχαιολόγοι έχουν προτείνει ότι ενδέχεται να προέρχεται από λέοντα, αν και η ταύτιση παραμένει αβέβαιη.

Η θέση τους εντός της Ιερής Ζώνης εγείρει επίσης ερωτήματα σχετικά με το ποιον ή τι αναπαριστούσαν τα αγάλματα. Ο  Ovcharov εκτιμά ότι ενδέχεται κάποτε να κοσμούσαν τα περιβάλλοντα θρησκευτικά και ταφικά οικοδομήματα. Μία πιθανότητα είναι ότι το ανθρωπόμορφο άγαλμα απεικόνιζε κάποιο σημαντικό τοπικό πρόσωπο, το οποίο είχε ταφεί σε ένα από τα γειτονικά μαυσωλεία, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει πραγματοποιηθεί ασφαλής ταύτιση.

Ο καθηγητής Nikolay Ovcharov με το νεοανακαλυφθέν βάθρο αγάλματος, τον κορμό ανδρικής μορφής σε φυσικό μέγεθος και το θραύσμα γλυπτού ζώου στο Περπερικόν. Τα ευρήματα χρονολογούνται στη Ρωμαϊκή Ύστερη και την Ύστερη Αρχαιότητα και αποκαλύφθηκαν στην Ιερή Ζώνη της πόλης. 
[Credit:Nikolay Ovcharov]

Αναδύεται μια τοπική γλυπτική παράδοση

Τα νεοανακαλυφθέντα γλυπτά ήταν λαξευμένα σε τοπικό λίθο και, σύμφωνα με την αρχαιολογική ομάδα, κατασκευάστηκαν από τοπικούς τεχνίτες. Η τεχνοτροπία τους εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πρότυπο που έχει ήδη παρατηρηθεί στον αρχιτεκτονικό διάκοσμο του Περπερικού κατά τη Ρωμαϊκή Ύστερη περίοδο.

Οι αρχαιολόγοι περιγράφουν τη λιθογλυπτική της περιόδου ως ιδιαίτερη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σχετικά απλή ως προς την τεχνοτροπία. Οι οικοδόμοι του Περπερικού διέθεταν υψηλή δεξιότητα στην κατεργασία του λίθου για μνημειακές κατασκευές, ενώ η εικονιστική γλυπτική φαίνεται ότι ακολουθούσε μια λιγότερο τεχνικά εξελιγμένη τοπική παράδοση. Τα νεοανακαλυφθέντα θραύσματα φαίνεται να ανήκουν στο ίδιο καλλιτεχνικό περιβάλλον.

Αντί να μειώνει τη σημασία τους, αυτός ο τοπικός χαρακτήρας ενδέχεται να καθιστά τα γλυπτά ακόμη πιο αποκαλυπτικά. Προσφέρουν μια σπάνια εικόνα του τρόπου με τον οποίο οι κάτοικοι του Περπερικού προσλάμβαναν και ερμήνευαν τις καλλιτεχνικές συμβάσεις του ευρύτερου ρωμαϊκού κόσμου μέσω των δικών τους υλικών, τεχνιτών και παραδόσεων.

Για τον Ovcharov, αυτή η ιδιαιτερότητα αποτελεί ένα από τα διαχρονικά χαρακτηριστικά της θέσης. Κατά τη διάρκεια διαφορετικών ιστορικών περιόδων, το Περπερικόν ανέπτυξε διακριτές προσεγγίσεις στην αρχιτεκτονική και την τέχνη, αντί να αναπαράγει απλώς πρότυπα που απαντούν αλλού.

Τα μνημειακά αγάλματα δεν εξαφανίστηκαν κατά την Ύστερη Αρχαιότητα

Η ανακάλυψη προσθέτει επίσης το Περπερικόν στην ευρύτερη συζήτηση σχετικά με τον μεταβαλλόμενο ρόλο της δημόσιας γλυπτικής κατά την Ύστερη Αρχαιότητα. Αν και η παραγωγή μνημειακών αγαλμάτων μειώθηκε σε σύγκριση με τους προηγούμενους αιώνες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, δεν εξαφανίστηκε.

Τα αγάλματα εξακολούθησαν να τιμούν αυτοκράτορες, αξιωματούχους, στρατιωτικούς διοικητές, θρησκευτικά πρόσωπα και άλλες εξέχουσες προσωπικότητες. Ο Ovcharov επισημαίνει ότι οι αρχαιολόγοι έχουν καταγράψει 435 αγάλματα στη Ρώμη και μόνο, τα οποία χρονολογούνται μεταξύ του 284 και του 604 μ.Χ., από τη βασιλεία του Διοκλητιανού έως εκείνη του Φωκά.

Κατά τον 4ο έως τον 6ο αιώνα, τα πρόσωπα που απεικονίζονταν στη μνημειακή γλυπτική είχαν γίνει ολοένα πιο ποικίλα. Δίπλα σε ηγεμόνες όπως ο Μέγας Κωνσταντίνος και ο Ουαλεντινιανός Α΄ εμφανίζονται χριστιανοί κληρικοί, στρατηγοί, ανώτεροι αξιωματούχοι, διάσημοι αρματοδρόμοι και ιατροί.

Τα θραύσματα από το Περπερικόν δεν μπορούν ακόμη να συνδεθούν με κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο, η ανακάλυψή τους όμως δείχνει ότι η μνημειακή γλυπτική αποτελούσε μέρος του οπτικού τοπίου της ορεινής πόλης κατά την περίοδο αυτή.

Τα νεοανακαλυφθέντα γλυπτά κατάλοιπα από το Περπερικόν, μεταξύ των οποίων ένα βάθρο αγάλματος, τμήμα ανδρικής μορφής σε φυσικό μέγεθος και ένα θραύσμα που θεωρείται ότι απεικονίζει ζώο, πιθανώς λέοντα. [Credit:Nikolay Ovcharov]

Μια ανασκαφική περίοδος που ενδέχεται να αλλάξει την εικόνα του Περπερικού

Τα θραύσματα αγαλμάτων εντοπίστηκαν προς το τέλος μιας ανασκαφικής περιόδου που ο Ovcharov χαρακτηρίζει εξαιρετικά παραγωγική. Η ομάδα εισέρχεται πλέον στις δύο τελευταίες εβδομάδες μιας ανασκαφικής περιόδου που έχει διαρκέσει σχεδόν τέσσερις μήνες.

Οι ανακαλύψεις φαίνεται επίσης να εντάσσονται σε μια ευρύτερη επανεκτίμηση του τρόπου με τον οποίο το Περπερικόν εξελίχθηκε ως αστικό κέντρο. Ο Ovcharov αναφέρει ότι τα τελικά αποτελέσματα της φετινής μελέτης για την πολεοδομική οργάνωση της πόλης αναμένεται να παρουσιαστούν τον Οκτώβριο.

Προς το παρόν, τα νεοανακαλυφθέντα γλυπτά έχουν ήδη μεταβάλει μία πτυχή της εικόνας. Το Περπερικόν δεν ήταν μόνο μια πόλη με μνημειακά λίθινα οικοδομήματα, ναούς και μαυσωλεία. Οι ιεροί της χώροι ήταν επίσης γεμάτοι με αγάλματα, έργα τοπικών τεχνιτών που κάποτε αποτελούσαν μέρος του θρησκευτικού, ταφικού και δημόσιου τοπίου της πόλης.

Πηγή: ArkeoNews