Σιβηρία: Βοσκός εντοπίζει εξαιρετικά σπάνια ασπίδα της μογγολικής περιόδου

Η σπάνια σιδερένια ασπίδα της μογγολικής περιόδου από την περιοχή  Khakass-Minusinsk , μαζί με ανακατασκευή της αρχικής της μορφής. [Credit:...

Η σπάνια σιδερένια ασπίδα της μογγολικής περιόδου από την περιοχή  Khakass-Minusinsk, μαζί με ανακατασκευή της αρχικής της μορφής. [Credit: Alexander Poselyanin και Oleg Mitko / Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia, 2026]

Ένας βοσκός διασχίζοντας τη στέπα Uybat στη νότια Σιβηρία παρατήρησε κάτι ασυνήθιστο μετά από ισχυρή βροχόπτωση. Ένα σιδερένιο αντικείμενο είχε αναδυθεί από την πλευρά μιας χαράδρας, όπου προφανώς είχε παραμείνει θαμμένο επί αιώνες.

Το τμήμα της εξωτερικής περιχείλωσης υπέστη ζημιά κατά την αφαίρεση του αντικειμένου από το έδαφος και πιθανότατα χάθηκαν ορισμένα θραύσματα. Αυτό που είχε βρει, ωστόσο, δεν ήταν παλιοσίδερο, αλλά μια εξαιρετικά σπάνια μεσαιωνική σιδερένια ασπίδα, που χρονολογείται στη μογγολική περίοδο. Το αντικείμενο εντάχθηκε αργότερα στη συλλογή του Εθνικού Μουσείου Τοπικής Ιστορίας της Χακασίας, αν και η ακριβής θέση εύρεσης και το αρχικό αρχαιολογικό του πλαίσιο δεν μπορούν πλέον να ανασυσταθούν.

Ερευνητές, ο Alexander Poselyanin του Κρατικού Πανεπιστημίου της Χακασίας «N. F. Katanov» και ο Oleg Mitko του Κρατικού Πανεπιστημίου του Νοβοσιμπίρσκ, δημοσίευσαν πλέον λεπτομερή μελέτη της ασπίδας, η οποία ανακαλύφθηκε το 2019, στο περιοδικό Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia. Η ανάλυσή τους υποδεικνύει ότι το αντικείμενο δεν ήταν απλώς ασυνήθιστο για τη νότια Σιβηρία, αλλά ενδέχεται επίσης να αντανακλά τις μακρινές στρατιωτικές και πολιτικές διασυνδέσεις που συνέδεαν την περιοχή με την Κεντρική Ασία και την Εγγύς Ανατολή κατά τη μογγολική περίοδο.

Μια βαριά ασπίδα κατασκευασμένη από 14 σιδερένιες πλάκες

Η ασπίδα είναι επίπεδη και κυκλική, με διάμετρο περίπου 65 εκατοστά. Το σώμα της κατασκευάστηκε από 14 πανομοιότυπες τμηματικού σχήματος σιδερένιες πλάκες, καθεμία πάχους μεγαλύτερου του ενός χιλιοστού, οι οποίες ενώνονταν μεταξύ τους με ήλους.

Σήμερα σώζονται μόνο περίπου 2,8 κιλά του αντικειμένου, όμως οι ερευνητές εκτιμούν ότι η πλήρης ασπίδα ζύγιζε αρχικά περισσότερο από τέσσερα κιλά. Κατά μήκος της εξωτερικής περιφέρειας υπήρχε σιδερένια ταινία πρόσδεσης, διακοσμημένη με μοτίβο λεπτών οδοντώσεων, προσθέτοντας ένα προσεκτικά επεξεργασμένο διακοσμητικό στοιχείο σε ένα αντικείμενο που αποτελούσε πρωτίστως αμυντικό εξοπλισμό.

Στο κέντρο βρίσκεται ένας επιβλητικός δίμερος σιδερένιος ομφαλός, διαμέτρου περίπου 20 εκατοστών. Στην εσωτερική του πλευρά, ο ομφαλός διέθετε μια στενή υποδοχή για ιμάντα, ενώ η ορατή επιφάνειά του ήταν διακοσμημένη με ορθογώνιες εγκοπές και διάτρητα μοτίβα σε σχήμα ημισελήνου με μικρές προεξοχές.

Τα σωζόμενα εξαρτήματα επέτρεψαν στους ερευνητές να ανασυνθέσουν τόσο την εσωτερική όσο και την εξωτερική όψη της ασπίδας. Εξέτασαν επίσης τον τρόπο με τον οποίο ένας πολεμιστής θα μπορούσε να τη χειρίζεται στη μάχη και τον τρόπο με τον οποίο ενδεχομένως μεταφερόταν κατά τη διάρκεια εκστρατείας.

Γραφική αναπαράσταση της ασπίδας που βρέθηκε στη Χακασία.
[Credit: Alexander Poselyanin and Oleg Mitko / Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia, 2026]

Δεν ήταν μια τυπική μογγολική ασπίδα

Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του ευρήματος είναι ότι μια σιδερένια ασπίδα αυτού του τύπου κατασκευής δεν ανήκει στον εξοπλισμό που συνδέεται συνήθως με τους Μογγόλους πολεμιστές.

Οι ερευνητές την ταυτοποιούν, αντίθετα, ως προϊόν οπλοποιείου της Εγγύς Ανατολής. Η ερμηνεία αυτή μετατρέπει την ασπίδα του Uybat σε κάτι περισσότερο από ένα μεμονωμένο στρατιωτικό αντικείμενο. Η παρουσία της βαθιά στη νότια Σιβηρία υποδεικνύει τη διακίνηση όπλων, τεχνιτών ή στρατιωτικού εξοπλισμού σε τεράστιες αποστάσεις κατά τον Μεσαίωνα.

Τέτοιες ασπίδες είναι επίσης εξαιρετικά σπάνιες αρχαιολογικά. Οι συγγραφείς γνωρίζουν μόνο ένα ακριβές παράλληλο εύρημα που συνδέεται με τις μογγολικές κατακτήσεις.

Η συγκεκριμένη ασπίδα ανασκάφηκε πριν από σχεδόν 70 χρόνια στον μεσαιωνικό οικισμό Beshtam-Kala, στον ποταμό Zhana-Darya, στην περιοχή της Αράλης. Οι μογγολικές δυνάμεις κατέστρεψαν τον οικισμό κατά την κατάκτηση του βορειοανατολικού άκρου του Khorezm στις αρχές του 13ου αιώνα. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν την αντίστοιχη ασπίδα κοντά στο τείχος οχύρωσης του οικισμού, προφανώς σε περιοχή που συνδεόταν με τις πολεμικές συγκρούσεις.

Ένα όπλο από μια ταραχώδη περίοδο

Η απουσία ασφαλούς αρχαιολογικού συμφραζομένου καθιστά αδύνατη τη σύνδεση της ασπίδας του Uybat με μια συγκεκριμένη μάχη. Ωστόσο, οι ερευνητές την τοποθετούν σε μια περίοδο εσωτερικών συγκρούσεων μεταξύ των διαδόχων του Τζένγκις Χαν, συγκρούσεων που ενέπλεξαν επίσης τους λαούς της περιοχής Sayan-Altai σε ευρύτερες πολιτικές και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις.

Μια πιθανότητα φέρνει την ασπίδα αξιοσημείωτα κοντά σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό επεισόδιο. Οι ερευνητές προτείνουν ότι ο κάτοχός της θα μπορούσε να ήταν είτε Κιργίζιος είτε Μογγόλος πολεμιστής, ο οποίος υπηρετούσε στον στρατό υπό τη διοίκηση του Tutuha, του στρατηγού της δυναστείας Γιουάν, του οποίου οι δυνάμεις κατέκτησαν τις «Πέντε Φυλές» των Yenisei Kyrgyz το 1293.

Η εκστρατεία πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κουμπλάι Χαν, ιδρυτή της δυναστείας Γιουάν της Κίνας, καθώς οι δυνάμεις των Γιουάν επιδίωκαν να θέσουν τους λαούς της νότιας Σιβηρίας υπό αυστηρότερο έλεγχο. Η ασπίδα δεν μπορεί να συνδεθεί άμεσα με εκείνη την εκστρατεία, όμως η χρονολόγηση, η θέση και το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο καθιστούν μια τέτοια σύνδεση εύλογη.

Το ρωσικό επιστημονικό μέσο N+1, το οποίο παρουσίασε τη νέα μελέτη, σημειώνει ότι η εκστρατεία του 1293 αποτελεί ένα από τα ιστορικά γεγονότα που εξετάζουν οι συγγραφείς στην προσπάθειά τους να εξηγήσουν πώς ένα τόσο ασυνήθιστο όπλο έφθασε στη στέπα Uybat.

Ένα σπάνιο κατάλοιπο μακρινών διασυνδέσεων

Όποια κι αν ήταν η ταυτότητα του πολεμιστή που τη χρησιμοποιούσε, η ασπίδα αποδεικνύει ότι η μεσαιωνική νότια Σιβηρία δεν ήταν απομονωμένη από τα πολιτικά και υλικά δίκτυα που εκτείνονταν σε ολόκληρη την Ευρασία.

Ένα αμυντικό όπλο που φαίνεται ότι κατασκευάστηκε στην Εγγύς Ανατολή μπορούσε τελικά να φθάσει στην περιοχή Khakass-Minusinsk  και να καταλήξει στα χέρια ενός Κιργίζιου ή Μογγόλου πολεμιστή, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Για τους Poselyanin και Mitko, η ασπίδα του Uybat παρέχει επομένως στοιχεία όχι μόνο για τον πόλεμο, αλλά και για τις πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές διασυνδέσεις που συνέδεαν την Κεντρική Ασία με τη νότια Σιβηρία κατά τη μογγολική περίοδο.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Poselyanin, A. I., & Mitko, O. A. (2026). A Mongolian age iron shield from the Khakass-Minusinsk region. Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia, 54(3), 67–76. https://doi.org/10.17746/1563-0102.2026.54.3.067-076

Πηγή: ArkeoNews